XII Konferencja 14-28 czerwca 2014r.

  1. Opis konferencji
  2. Omawiane teksty
  3. Organizatorzy
  4. Sponsorzy
  5. Patroni Medialni

     

Dwunasta edycja konferencji odbyła się w dniach 14-28 czerwca 2014 r. Uczestniczyli w niej specjaliści zajmujący się tematyką historii Europy, w tym również historią Polski i krajów Europy środkowo-wschodniej. Fundacja Przestrzeni Obywatelskiej i Polityki Społecznej zorganizowała konferencję przy udziale partnerów takich jak: Polskiej Akademia Umiejętności, Georgetown University, Muzeum Historii Polski, Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego, Ossolineum oraz Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej we Lwowie. Konferencja cieszyła się dużym zainteresowaniem mediów. Jej patronami były dziennik „Rzeczpospolita” oraz kanał tematyczny TVP Historia – wywiad prof. Kamińskiego i prof. Weeksa w Cafe-Historia.

Dzięki wsparciu finansowemu Fundacji PZU, BZ WBK, Fundacji Kronenberga, Tołpa Torf Corporation, Ambasady RP w Waszyngtonie oraz - po wielu staraniach Ministerstwa Nauki i SW – projekt został wykonany zgodnie z programem.

Projekt ma na celu:

  1. wprowadzenie istotnych uzupełnień i opartych o poważne naukowe badania zmian do anglojęzycznych podręczników i antologii już będących w szerokim użytku w anglojęzycznych collegach i uniwersytetach na całym świecie (a przede wszystkim w USA W. Brytanii, Kanadzie, Europie, Australii, Nowej Zelandii oraz najpoważniejszych uniwersytetach Indii , Chin i Japonii) albo już przygotowywanych do pierwszego wydania.

  2. podjęcie naukowej dyskusji w celu wprowadzenia uzupełnień, poprawek lub zmian z autorami nowych (istniejących w manuskryptach, ale przeznaczonych już do druku) monografii, podręczników i naukowych wydawnictw zbiorowych dotyczących historii i kultury albo terenów dawnej Rzeczypospolitej lub też ziem współczesnej Polski.

  3. umożliwienie autorom i ich wydawcom zapoznanie się z najnowszymi osiągnięciami polskiej humanistyki, a także z naszą kulturą, historią i tradycją, zaklętymi w architekturze, malarstwie i muzyce

Dzięki projektowi, od 2006 r. odzyskujemy należne nam miejsce w kulturze zachodniej cywilizacji. Zmiana i rozszerzenie treści zawartych w podręcznikach na temat Polski ma fundamentalne znaczenie dla poprawy wizerunku Polski i szerzej całego regionu środkowoeuropejskiego.

W wyniku przeprowadzonych debat i przedstawionych autorom i edytorom propozycjo zmian i obszernych uzupełnień omawianych podręczników, ukazują się one na rynku wydawniczym z uwzględnieniem propozycji ekspertów. Należy podkreślić, że duże znaczenie dla efektów projektu ma udział edytorów w debatach i ich zaangażowanie we wprowadzenie zmian. Nasi dotychczasowi goście stali się naszymi ambasadorami, mając zaufanie do organizatora, który stanowi gwarancję utrzymania wysokich standardów. Widząc efekty wynikające z realizacji projektu, organizatorzy będą go kontynuować tym bardziej, że zarówno autorzy, a zwłaszcza edytorzy podręczników akademickich historii są tym bardzo zainteresowani. Również dla polskich ekspertów  projekt jest wielce przydatny, umożliwiając poszerzanie  obszaru kontaktów naukowych w świecie, także poprzez dostęp do najnowszych naukowych tekstów świata anglojęzycznego i poczucie misji w pogłębianiu wiedzy o Polsce wśród akademików, a tym samym studiującej młodzieży.

Podczas tegorocznej konferencji zostało przedyskutowanych i zaopiniowanych 7 podręczników:

  1. Jesse Kauffman — German Occupation of Poland in World War One, Harvard University Press
  2. Helga Mitterbauer, Carrie Smith-Prei — Central Europe: continuities & Transformation, 1900-2000, University of Toronto Press
  3. Orest Subtelny — Ukraine: a History, University of Toronto Press
  4. Ronald Tiersky, Erik Jones & Benjamin Stanley (author of the chapter on Poland) — Europe Today: A Twenty-first Century Introduction, Rowman & Littlefield Publishers
  5. Theodore Weeks — Vilna-Wilno-Vilnius: Biography of Multicultural City: 1795–2000, Northern Illinois Univ. Press
  6. Sharon Wolchik, Jane Curry — Central &East European Politics: From Communism to Democracy, Rowman & Littlefield Publishers
  7. Kinga Poźniak — Nowa Huta: Contesting the Past in a Model Socialist Town, University of Pittsburgh Press.

Gościem specjalnym konferencji była prof. Carol Symes, która przybyła w celu zgromadzenia większej ilości materiałów fotograficznych do umieszczenia ich w kolejnej edycji podręcznika Western Civilizations, mającego się ukazać w 2015 r. W konferencji wzięło udział ośmioro autorów, pięcioro wydawców, 16 ekspertów polskich i 9-ciu zagranicznych.
Departures

Opis debat

W trakcie Konferencji umożliwiliśmy zaproszonym autorom i ich wydawcom zapoznanie się nie tylko z polskim światem naukowym, ale i z naszą kulturą, historią i tradycją istniejącą tak w architekturze, jak i malarstwie. Podobnie do poprzednich seminaryjnych dyskusji i roboczych narad,  zadbaliśmy o zorganizowanie spotkań naszych gości z przedstawicielami miejskich samorządów (Urząd Miasta Kraków) oraz przedstawicielami władz lokalnych i centralnych (Sąd Konstytucyjny w Wilnie, Wojewoda Mazowiecki Jacek Kozłowski) oraz  pracownikami Ministerstwa Spraw Zagranicznych, (wiceminister Bogusław Winid, Dep. Ameryki, Dep. Dyplomacji Publicznej i Kulturalnej).

Z siedmiu  pozycji, które zostały przedyskutowane na Konferencji,  trzy były kilkakrotnie publikowane: (Ukraine: A History, Europe Today: A Twenty–first Century Introduction, Central & East European Politics: From Communism to Democracy), a obecnie — odpowiadając na potrzeby czytelników — wybrane do kolejnego wznowienia. Wszystkie są w szerokim użytku, a jeden (Ukraine: A History prof. Oresta Subtelnego) do niedawna był jedynym poważnym anglojęzycznym tekstem służącym szerokiemu gronu studentów.

Kolejne cztery pozycje (German Occupation of Poland in World War One, Central Europe: continuities & Transformation, 1900–2000, Vilna–Wilno–Vilnius: Biography of Multicultural City: 1795–2000, Nowa Huta: Contesting the Past in a Model Socialist Town), to manuskrypty książek już przyjętych do druku i mających się ukazać, jak przyrzekli obecni na konferencji edytorzy,  po uwzględnieniu przez autorów krytycznych uwag ekspertów naszej Konferencji. Trudno w tym miejscu nie zwrócić uwagę czytelnika na wzrastające zainteresowanie naszym projektem amerykańskich i kanadyjskiego wydawnictw naukowych. Obecni na tegorocznej konferencji wydawcy i redaktorzy w imieniu własnym i kilku nieobecnych kolegów i koleżanek postanowili dostarczać organizatorom konferencji tytuły przygotowywanych do druku podręczników, antologii i monografii z wielomiesięcznym wyprzedzeniem. Coraz wyraźniej interesują się drukiem prac naukowych naszych ekspertów, którzy po raz kolejny zaimponowali im w trakcie obrad swoją wiedzą i i rozległością odmiennego spojrzenia. Amerykańscy i kanadyjski wydawcy prosili o ponowne zorganizowanie w przyszłym roku kilkugodzinnego spotkania z polskimi wydawcami i redaktorami wydawnictw naukowych. Wyjaśniali tę propozycję zainteresowaniem osiągnięciami polskiej historiografii, politologii i kulturowej antropologii. Takie spotkanie odbyło się już w 2013 r. Należy tu dodać, że kilku naszym stałym ekspertom wydano w goszczonych przez nas wcześniej wydawnictwach amerykańskich ich książki.

Poniżej omówienia przeprowadzonych debat, z utrzymaniem rzeczywistej kolejności dyskusji. Odnotowujemy tylko listę zgłaszających się do dyskusji specjalistów i zamieszczamy skrótowe akcenty z wypowiedzi autorów, redaktorów i ekspertów. Liczące dziesiątki stron uwagi i sugestie ekspertów dołączone są do sprawozdania jako załączniki, bowiem tylko zapoznanie się z tymi materiałami daje prawdziwy obraz naukowego wysiłku ekspertów i obrazuje zasadność trudu zmierzającego do wprowadzenia zmian w omawianych tekstach.

  1. Jesse Kauffman, (manuskrypt monografii pt.: Occupation of Poland in World World One,  wydawca: Harvard University Press. W trakcie dyskusji zabierali głos autor, odpowiedzialny redaktor wydawnictwa — p. Kathleen McDermott oraz eksperci: prof. James Collins z Georgetown University, prof. Maciej Janowski — IHPAN, dr Adam Kożuchowski IHPAN, prof. John Merriman z Yale University, prof. Andrzej Nowak Uniwersytet Jagielloński. Obradom przewodniczył prof. Andrzej Kamiński z Georgetown University. Autor wyjaśnił, jak następowało uściślanie tematu, zaczynał bowiem od badań nad wschodnią polityką Niemiec, a jednocześnie wyjaśnił swe pierwsze kroki w studiowaniu polskiego języka i zapoznawania się z polska historiografią. Należy tu wspomnieć, że jego wiedza nie tylko historyczna, ale również znajomość języka polskiego i literatury polskiej jest bardzo rozległa. Wydawca —  Kathleen McDermott oświadczyła po obradach, że wydawnictwo jest wdzięczne za zorganizowanie dyskusji na tą książką, gdyż przekonała się, że wymagała ona wnikliwej oceny polskich specjalistów, tym samym podnosząc walory naukowe dzieła. Wszyscy dyskutanci wysoko ocenili trud badawczy, zamysł, styl i konstrukcję pracy. Podkreślali także świetną orientację autora w źródłach i niemieckiej literaturze przedmiotu, ale wskazali na niedokładności, pochopne oceny i zaniedbania wynikające z braków w opanowaniu najnowszej polskiej literatury naukowej i braku znajomości kilku istotnych pamiętników. Profesor Collins sugerował wykorzystanie materiału belgijskiego do wprowadzenia pewnych analogii, a prof. Merriman wskazywał, aby autor także wykorzystał szerzej literaturę i sytuację na froncie zachodnim dla umocnienia tez swej pracy (udział w debacie tak znakomitych uczonych amerykańskich bardzo wzmacnia każdorazowo argumenty polskich ekspertów). Poważną dyskusję wywołały zastrzeżenia prof. Janowskiego wobec traktowania przez autora zarówno Dmowskiego jak i Piłsudskiego jako nacjonalistów. Polscy eksperci wspólnie wywodzili, że nie razi ich ta nazwa w odniesieniu do Dmowskiego, ale nie godzili się na używanie jej w odniesieniu do Piłsudskiego. Wywołało to dłuższą wymianę zdań na odmienność używania terminu nacjonalizm w anglosaskiej i środkowoeuropejskiej literaturze. Wskazano też autorowi, że zastąpienie słowa „nacjonalista” na „patriota” w odniesieniu do Piłsudskiego nie poprawi sytuacji, gdyż nikt nie kwestionuje patriotyzmu Dmowskiego. Wszyscy obecni anglojęzyczni uczestnicy konferencji byli nadzwyczaj zainteresowani tym wątkiem dyskusji, ponieważ w tej lub innej formie zagadnienie to wciąż wywołuje duże spory i nieporozumienia. Jesse Kauffman obiecał wprowadzić wiele objaśnień, chociażby w przypisach i zmienić słownictwo. Profesor Nowak podjął spór o ocenę działalności Piłsudskiego, szczególnie koncepcji podporządkowanej Niemcom armii oraz ich sprzecznej z interesami Polski polityki wobec Ukrainy i Białorusi. Wszyscy polscy eksperci wspominali o niemieckiej (pruskiej) pamięci krótkich, ale niezapomnianych jeszcze rządów w Warszawie i Mazowszu (części). Wszyscy skłaniali autora do poszerzenia jego polskiej bazy źródeł i literatury. Dodać należy, że zarówno autor jak i edytorka przysłali listy wyrażające wdzięczność za udzieloną im naukową pomoc (patrz załączniki).

  2. Orest Subtelny History of Ukraine, Toronto University Press, 2000. Debatę oparto o trzecie wydanie (poprzednie to 1988 i 1994). Wydawnictwo kilkakrotnie dodrukowywało książkę w miękkiej oprawie. Praca w bardzo istotny sposób wpłynęła na kształtowanie świadomości młodzieży ukraińskiej po przetłumaczeniu jej na jęz. ukraiński w 1993 r. Bardzo chory autor został zastąpiony przez dyrektora serii historycznej Richarda Ratzlaffa. Z powodu logistycznych trudności nie pozwalających zgromadzić wszystkich ekspertów w jednym miejscu, dyskusja nad tą książką odbyła się dwukrotnie (w Krakowie 14 VI, a we Lwowie 20 VI). W obydwóch dyskusjach bardzo aktywnie uczestniczył wydawca. W dyskusji, która miała miejsce w Krakowie, uczestniczył wydawca oraz prof. Yaroslav Hrytcak (Ivan Franko National University of Lviv), prof. Maciej Janowski, oraz prof. Andrzej Nowak. Moderował obrady prof. Andrzej Kamiński. Richard Ratzlaff przypomniał wydawniczy sukces tej książki zarówno na Ukrainie jak i w Kanadzie i USA. Jednocześnie podkreślił, że praca nie była naprawdę “posunięta do przodu” od 1994 roku i prosił ekspertów o radę dotyczącą ewentualnego kształtu i zakresu nowego wydania. Wszyscy uczestnicy dyskusji zwrócili uwagę na dominujące znaczenie tej książki, zarówno na społeczeństwo ukraińskie jak i studencką młodzież anglojęzycznych uniwersytetów. Jednocześnie zgłosili poważne zastrzeżenia (miało się to powtórzyć we Lwowie). Zarówno prof. Janowski jak i prof. Nowak podkreślili na podstawie licznych przykładów, negatywny stosunek do Polski i Polaków przewijający się w tej pracy od X do XX wieku. Prof. Hrytcak podniósł obiekcje w sprawie traktowania przez autora OUN, Bandery i rzezi wołyńskiej, uznając opinie Subtelnego za b. subiektywne i tym samym błędne. Dodał, że książka nie tylko wymaga  dopisania dziejów ostatnich 20-tu lat, ale również uzupełnienia anglojęzycznej, ukraińskiej i polskiej literatury niewidocznej w ostatnim  wydaniu. Wspomniał, że zarówno na rynku anglojęzycznym jak i ukraińskim ukazały się prace mogące zastąpić Subtelnego. Wnosił więc wątpliwości pod adresem wznawiania tej pracy. Polskich uczestników dyskusji wyraźnie ucieszył ten krytyczny osąd zgłoszony przez uznanego ukraińskiego historyka.

  3. Sharon Wolchik & Jane Curry, Central & East European Politics: From Communism to Democracy, Rowman and Littelfield Publishers 2003 (trzecie wydanie). Nasi eksperci pracowali nad uzupełnionymi i poszerzonymi tekstami przygotowywanymi do czwartego wydania. Zainteresowanie tematyką tej zbiorowej pracy jest duże — jest ona powszechnie używana w amerykańskich collegach i uniwersytetach. Książka jest wynikiem współpracy 16 autorów z tym, że naukowcy i redaktorzy figurujący na okładce są także autorami odrębnych rozdziałów. W książce omówiono ogólne zagadnienia całego regionu, takie jak: dialektyka zmian politycznych, rozwój rynku, etniczność, nacjonalizm i demokracja, rola kobiet w postkomunistycznych procesach politycznych, rozszerzanie się Unii Europejskiej na wschód, bezpieczeństwo, NATO i co dalej?
    Obecna na naszej konferencji dyrektor wydawnictwa odpowiedzialna za publikacje naukowe z zakresu historii i politologii —  Susan McEachern — uczestniczyła w dyskusji stawiając naszym ekspertom dodatkowe pytania. W dyskusji wzięli udział: dr Piotr Bajda ( Uniw. im. Kardynała S. Wyszyńskiegp), dr Spasimir Domaradzki (Uczelnia Łazarskiego), dr Bogna Gawrońska-Nowak ((Uczelnia Łazarskiego), dr Krzysztof Łazarski (Uczelnia Łazarskiego, prof. Juraj Marusiak (Słowacka Akademia Nauk, Bratysława), prof. Endre Sashalmi (Pecs University). Obrady prowadził prof. Andrzej Kamiński. Prof. Jane Curry wyjaśniła idee książki, wypracowanie wspólnej koncepcji — przy zachowaniu odrębności interpretacyjnych poszczególnych autorów i kłopoty z dotarciem do wszystkich nie zawsze jawnych informacji. Dyskusję rozpoczął dr Łazarski zgłaszając zastrzeżenia zarówno do wstępu jak i konkluzji książki. McEachern wyjaśniła, że w ostatnich 3 tygodniach zostały dokonane głębokie zmiany w tekstach i obiecała uważnie przestudiować zastrzeżenia wszystkich ekspertów do tej partii książki. Dr Łazarski zwrócił też uwagę na dość poważne wady pracy, która w indywidualnych rozdziałach dotyczących poszczególnych państw zupełnie pomija lub wręcz zaprzecza materiałom zgłaszanym w rozdziałach poświęconym zagadnieniom ogólnym. To spostrzeżenie zostało mocno podtrzymane zarówno przez prof. Sashalmiego jak i dr Domaradzkiego i dr Bajdę. Prof. Marusiak wykazywał również taką słabość, analizując tekst dotyczący Czech i Słowacji z rozdziałami poświęconymi Unii Europejskiej i bezpieczeństwu. Uzupełnienia i zastrzeżenia do tych tekstów zgłosił także dr Bajda. Najsilniej krytykowano rozdziały poświęcone Polsce (Łazarski i Domaradzki), terenom byłej Jugosławii (Domaradzki) i Węgier (Sashalmi). Najwięcej pochwał zebrali autorzy tekstów o Ukrainie i Rumunii. Dr Bogna Gawrońska-Nowak (ekonomia) przeprowadziła druzgocącą krytykę danych i wniosków dotyczących zagadnień ekonomicznych okresu transformacji. Wyraziła przypuszczenie, że wobec tak jawnych błędów, autorem wyjaśniającym te sprawy nie mógł być ekonomista. Jej uwagi mimo, że prof. Curry broniła ekonomistki odpowiedzialnej za tę sekcję, wyraźnie „zakłopotały” panią Susan McEachern. Jane Curry bardzo często podejmowała rozmowę z ekspertami, czasami wyjaśniając, czasem próbując polemizować, najczęściej dziękując za “bezcenne” uwagi.

  4. Kinga Pozniak, Nowa Huta Contesting the Past in a Model Socialist State, Pittsburgh University Press. Autorka, młoda antropolożka z Western Ontario University, powróciła do miasta swego dzieciństwa, by spróbować przedstawić jego “trwanie” lub kulturalny zapis w mentalności i artystycznej świadomości. Urodziny dziecka uniemożliwiły jej przyjazd na konferencję. Peter Kracht — dyrektor Pittsburgh Univ. Press, wziął na siebie obowiązek przedyskutowania z autorką koniecznych zmian zgłaszanych przez ekspertów (prosimy spojrzeć na list dyr. Krachta wysłany do nas po zakończeniu konferencji). W dyskusji wzięli udział: dr Błażej Brzostek (UW), dr Barbara Klich-Kluczewska (UJ), prof. Marek Wierzbicki (KUL). Moderował obrady dr Krzysztof Łazarski. Peter Kracht wyjaśnił, że wewnętrzne oceny zaakceptowanej do druku książki były bardzo pozytywne, ale dodał, że wydawnictwo chciało usłyszeć głos polskiego środowiska naukowego, aby podnieść walory tej, jego zdaniem, bardzo dobrze ocenianej pracy. Dyskusję nad tekstem rozpoczął prof. Wierzbicki stwierdzając, że tekst ocenia bardzo wysoko, ale uważa, że dwa pierwsze rozdziały powinny ulec pewnym zmianom, gdyż jest w nich wiele zaniedbań i niedociągnięć wynikających z braku dobrej znajomości historii. Te właśnie nazwijmy —  nieporozumienia historyczne —  umieszczają jego zdaniem materiał antropologiczny zbudowany na olbrzymiej ilości wywiadów i wspomnień umieszczonych w niezbyt właściwym tle historycznym. Po przedstawieniu przykładów, prof. Wierzbicki obiecał przekazać wiele sugestii mniej istotnych poprawek na piśmie, co zostało zawarte w jego pisemnej opinii. Dr Klich-Kluczewska i dr Brzostek zwrócili uwagę na zbyt nadmierne wykorzystywanie informacji pochodzących od własnej rodziny —  mieszkańców Nowej Huty —  bez zachowania dostatecznego dystansu wobec rodzinnej nostalgii. Wszyscy recenzenci podkreślali duże osiągnięcie autorki w pokazaniu przeobrażania się olbrzymiej grupy wiejskiego proletariatu w coraz bardziej zwartą społeczność gotową do podjęcia opozycji wobec komunistycznych „konstruktorów” miasta i świadomie gotowych do wybudowania w nim kościoła przysłaniającego pomnik Lenina. Peter Krach bardzo gorąco podziękował za cenne uwagi i obiecał wprowadzić razem z autorką poprawki do tekstu przed oddaniem manuskryptu do druku.

  5. Druga debata nad książką Oresta Subtelnego we Lwowie. Dyskutantami byli: prof. Teresa Chynczewska-Hennel (Uniw. Białystok), dr Władysław Jatcenko (Uniw. Ekonomiczny w Charkowie), prof. Endre Sashalmi (Uniw. w Pecs) i ponownie prof. Jarosław Hrytcak, już jako „gospodarz” Lwowa.  Richard Ratzlaff we wstępnym słowie, korzystając z wyników konferencji w Krakowie postawił sprawę jasno. Poprosił nie tylko o uwagi mogące poprawić History of Ukraine, ale o ułatwienie decyzji wydawnictwu w sprawie dalszych losów książki. Wszyscy eksperci mieli krytyczne uwagi zarówno na temat konstrukcji jak i interpretacji dłuższych odcinków historycznych. Chynczewską-Hennel jak i Sashalmiego uderzało niedostrzeganie przez autora wielowiekowej odmienności Kijowa od Moskwy. Prof Chynczewska-Hennel wskazywała na błędne traktowanie Rzeczypospolitej jako “okupanta” Ukrainy w XV-XVIII w. Wszyscy dyskutanci zwracali uwagę na pominięcie przez autora najnowszej literatury. Nawet jeśli publicznie nie składano postulatu o nie wznawianiu tej pracy, to konkluzja była oczywista: praca nie powinna iść do druku bez gruntownych zmian.

  6. Theodore Weeks, Vilna–Wilno–Vilnius: Biography of Multicultural City, 1795–2000, Northern Illinois University Press. Wydawca Amy Farranto z powodu powypadkowego urazu, nie mogła być obecna, ale prosiła, aby Peter Kracht przesłał jej swoje uwagi z debat. W dyskusji zalet i braków tej książki udział wzięli: dr Felix Ackermann (Europejski Uniw. Wilno), dr Adam Kożuchowski (IHPAN), prof. John Merriman, (Yale University), prof. Vladas Sirutavicius (Lithuanian Institute of History), prof. Jurgita Verbickiene (Vilnius University). Prowadził obrady dr Krzysztof Łazarski. Prof. Merriman uważał, że mająca się ukazać książka prof. Weeksa bardzo dobrze wpisuje się w szereg współczesnych “biografii” najciekawszych miast Europy i naszego globu. Postulował jednak redakcyjne czyszczenie tekstu, a przede wszystkim unikanie licznych powtórzeń. Od razu należy dodać, że na liczne powtórzenia narzekali wszyscy dyskutanci. Zarówno dr Kożuchowski, jak prof. Merriman, przekonani co do wartości tej pracy podnieśli, obok wielu faktograficznych uwag, także nierównomierność miejsca i uwagi jakie autor poświęca sprawom narodu i narodowej świadomości w stosunku do zagadnień takich, jak polityka i ekonomia, nie mówiąc już o tak zwanym codziennym życiu. Dużo bardziej krytycznie występowali uczeni litewscy, dla których w tematyce książki brakowało … litewskości. Zarzucali prof. Weeksa tytułami licznych prac litewskich, których znajomość miała zmienić oceny autora. Protestowali przeciwko traktowaniu Wilna jako miasta wielokulturowego i podkreślali siłę narodowych separatyzmów (należy tu podkreślić, że prof. Weeks spędził kilka lat nad przygotowaniem monografii, w  tym roczny pobyt w archiwach litewskich, polskich, rosyjskich. Natomiast dr Ackermann — niemiecki historyk, specjalista historii Białorusi — powitał książkę entuzjastycznie. Jak powiedział, wreszcie będzie mógł pracować ze studentami w oparciu o monografię, pozbawioną tendencyjności zakorzenionej w uprzedzeniach i tradycyjnych stereotypach i „obiektywnie” przedstawiającą historię Wilna. Prof. Weeks, który w ciągu debaty albo podejmował dyskusję z ekspertami, albo przyjmował zgłaszane zastrzeżenia, podziękował wszystkim uczestnikom konferencji za uważne przeczytanie tekstu i zgłoszone korekty oraz propozycje zmian (Jego list otrzymany po konferencji w załączeniu).

  7. Helga Mitterbauer & Carrie Smith-Prei, Central Europe.Continuities & Transformation 1900- 2000. Toronto University Press. Prof. Mitterbauer i wydawca Richard Ratzlaff wzięli udział w dyskusji tej zbiorowej pracy (8 autorów). Dyskutowali zgłaszając zastrzeżenia i poprawki: Piotr Bajda, Spasimir Domaradzki, Endre Sashalmi. Obrady prowadził prof. Andrzej Kamiński. Jak wyjaśniła prof. Mitterbauer, koncepcja książki narodziła się w gronie dużej grupy uczonych, którzy w ciągu kilku lat zbierali się na konferencjach w Gratz University dla dyskusji tradycji i kontynuacji idei Austro—Węgier, kładąc dużo większy nacisk na sferę kultury (literatura i sztuka), niż kwestie polityczne i ekonomiczne. Wszyscy dyskutanci zakwestionowali utożsamianie Centralnej Europy tylko z terenami Austro-Węgier. Jak zauważył Kożuchowski “It is perfectly OK to emphasize the multi- and trans-cultural character of the historical Central Europe, and of Austria-Hungary. However, it should be noted that Central Europe is not simply an extension of Austria-Hungary (nor vice-versa). The Polish-Lithuanian Commonwealth, the Ottoman and the Russian Empires deserve a sentence or two. Moreover, it should be added, that the distinctive multi-trans-cultural character of the region has been shrinking during the 20th century: first after the creation of the nation states in 1918-20, and then with WWII, the Holocaust, ethnic cleansing and the iron curtain. So today Central Europe consists of nation-states with relatively few considerable minorities and no center like Vienna at the turn of the century.” Co więcej, dr Kożuchowski poważnie zakwestionował rozdział o kobietach autorach oraz wniósł wiele uwag do rozdziału 6 i 7. Domaradzki i Bajda zgłaszali wątpliwości co do zasadności dyskusji o transformacji z de facto pominięciem ekonomii, zmian społecznych i politycznych. Sashalmi i Domaradzki wskazali także na dużą ilość faktograficznych pomyłek. Zwrócili uwagę na swoistą dowolność w doborze pewnych literackich tropów mających udowadniać kontynuację ducha Austro-Węgier. Było oczywiste, że ciekawa koncepcja autorów musi być poważnie dopracowana przed ukazaniem się w druku.

  8. Ronald Thiersky and Erick Jones, Europe Today: Twenty-First Century Introduction, 2011 (czwarta edycja), Rowman & Littlefields. Książkę prezentował redaktor i autor Erick Jones z Johns Hopkins Univ. oraz wydawca Susan McEachern i autor rozdziału o Polsce —  prof. Benjamin Stanley (University of Sussex). Krytykę pracy przeprowadzili: dr Piotr Bajda, Spasimir Domaradzki, Krzysztof Łazarski, prof. Daria Nałęcz oraz prof. Endre Sashalmi. Obrady prowadził prof. Andrzej Kamiński. Prof. Jones ogłosił, że książka ma się ukazać w piątym wydaniu i oczywiście potrzebuje nowego spojrzenia, szczególnie po zaistnieniu poważnych zmian na arenie politycznej i gospodarczej, a przede wszystkim rosyjskiej okupacji Krymu i zaostrzeniu stosunków zarówno Waszyngtonu jak i Brukseli z Rosją Putina. Książka miała dotychczas szerokie rozprzestrzenienie w środowisku młodzieży akademickiej. Główny ciężar dyskusji wzięła na siebie prof. Daria Nałęcz dzielnie wspomagana przez Spasimira Domaradzkiego, Endre Sashalmiego, Krzysztofa Łazarskiego i Piotra Bajdę. Polskich ekspertów uderzyło rozdzielenie uwagi tomu na starą i nową Europę. Siedem rozdziałów było poświęconych tradycyjnemu Zachodowi: Anglii, Francji, Niemcom, Włochom, Skandynawii i Hiszpanii. Obok nich — nowy partner Polska i znowu tradycyjnie Rosja. Nasi eksperci kwestionowali wybranie Polski jako jedynego reprezentanta krajów, które w XXI w. dołączyły do NATO i UE. Następnie długa dyskusja skoncentrowana była na przedstawieniu zagadnień Polski i spraw rosyjskich, jak też rosyjskiego wpływu na procesy transformacji. Recenzenci wydawali się zgodni, iż autorzy niedoceniają dziedzictwa komunistycznego zniewolenia Europy Środkowo-Wschodniej, nadal kładącego się cieniem na losach tej części świata. Zalecali też ostrożność w posługiwaniu się terminami takimi jak: federalizm, rządy prawa, rządy większości, wolność prasy, etc. W świecie Zachodu mają one często inne znaczenie niż w post-komunistycznej Europie, toteż pozostawienie ich bez wyjaśnień prowadzi do nieporozumień nie tylko wśród czytelników, ale i samych autorów. Np. prezentowanie federalizmu we współczesnej Rosji i dyskusja nt. jego przeróżnych słabości mają niewielki sens, jeśli nie zaznaczy się, iż w Rosji jest on zaprzeczeniem samej idei federalizmu. Nie jest on bowiem metodą ograniczenia władzy centralnej przez konstytucyjne uprawnienia silnego samorządu, ale centralnym zarządzaniem prowincjami. Prof. Jones podziękował wszystkim dyskutantom i zarówno on jak i  Susan McEachern przysłali listy, w których dziękują za wskazówki najważniejszych kierunków zmian omawianego tekstu.

Podsumowanie:

  1. Projekt  stwarza unikalną możliwość zmiany wizerunku Polski w USA i świecie anglojęzycznym, de facto w całym świecie.

  2. Konferencje mają znaczącą renomę w amerykańskim i anglojęzycznym świecie akademickim, na którą zazwyczaj długo się pracuje. Zaprzestanie kolejnych konferencji byłoby niepowetowaną stratą. Nasi goście muszą mieć zaufanie do organizatora,  a wiec najlepiej kogoś, kto jest ich kolegą i stanowi gwarancję utrzymania pewnych standardów, a takie zaufanie osiągnęliśmy. Konferencja powinna zatem mieć stałe, stabilne finansowanie, aby uniknąć wstrząsów takich, jakie występowały w przeszłości.

  3. Poprzez angażowanie w nasz projekt przedstawicieli świata akademickiego oraz wydawniczego wywieramy bezpośredni wpływ na proces zmiany wizerunku Polski. Szczególnie wart podkreślenia jest w tym kontekście udział już w pięciu konferencjach Dyrektora wydawnictwa Petera Krachta z University of Pittsburgh Press. Dyr.  Kracht jest dysponentem środków wieloletniego, wielomilionowego grantu tzw. Mellon Found — ogólno-amerykańskiego programu wspierania rozwoju studiów i publikacji dotyczących Europy Środkowo-Wschodniej. P. Kracht przydziela fundusze innym wydawnictwom uniwersyteckim, publikującym podręczniki dotyczące naszego regionu i od trzech lat jest koordynatorem wydawniczym w naszym projekcie.

  4. Obserwując również w trakcie  tegorocznej konferencji przebieg debat i tym samym efekty wynikające z realizacji projektu, zamierzamy go kontynuować tym bardziej, że zarówno autorzy, a zwłaszcza edytorzy podręczników akademickich historii są tym bardzo zainteresowani. Omawiane podczas konferencji podręczniki akademickie są wznawiane co kilka lat i dzięki naszemu projektowi wiedza o Polsce i regionie systematycznie się pogłębia w świecie naukowym i wśród studentów. Także dla polskich ekspertów  projekt jest wielce przydatny: poszerzają obszar kontaktów naukowych w świecie, mają dostęp do najnowszych naukowych tekstów świata anglojęzycznego i poczucie misji w pogłębianiu wiedzy o Polsce wśród akademików, a tym samym studiującej młodzieży.

  5. Niezależną od emocji organizatorów, ocenę projektu przez organizatorów przyniesie czas. Obecnie chcemy zwrócić uwagę na aspekty potwierdzone faktami.

  6. Przeprowadziliśmy dwanaście konferencji, podczas których poddano ocenie ekspertom 54 podręczniki i manuskrypty, które sukcesywnie ukazują się po uwzględnieniu uwag ekspertów. Gościliśmy 55 autorów, niektórych kilkakrotnie.

  7. Zdecydowana większość autorów zadeklarowała wprowadzenia Polski i polskiej tematyki do swych wykładów i seminariów. Można dodać, że wielu z uczestników konferencji, np. specjaliści historii Rosji i Niemiec,  nigdy nie było w Polsce i osobiste zapoznanie się z naszym krajem wywarło na nich bardzo silne wrażenie.

  8. Zainteresowanie konferencją amerykańskich, kanadyjskich, angielskich wydawców nie tylko zwiększa polską szansę zmiany niekorzystnych dla nas stereotypów lub pomijania nas w narracji np. dotyczącej II Wojny Światowej, ale otwiera przed polskimi ekspertami łatwiejszą drogę na te rynki wydawnicze.

Omawiane teksty:

Jesse Kauffman
GERMAN OCCUPATION OF POLAND IN WORLD WAR ONE
Harvard University Press

Helga Mitterbauer, Carrie Smith-Prei  
CENTRAL EUROPE: CONTINUITIES & TRANSFORMATION, 1900–2000
University of Toronto Press

Orest Subtelny
UKRAINE: A HISTORY
University of Toronto Press

Ronald Tiersky, Erik Jones & Benjamin Stanley (author of the chapter on Poland)
EUROPE TODAY: A TWENTY–FIRST CENTURY INTRODUCTION
Rowman & Littlefield Publishers

Theodore Weeks
VILNA–WILNO–VILNIUS: BIOGRAPHY OF MULTICULTURAL CITY: 1795–2000
Northern Illinois University Press

Sharon Wolchik, Jane Curry
CENTRAL &EAST EUROPEAN POLITICS: FROM COMMUNISM TO DEMOCRACY
Rowman & Littlefield Publishers

Kinga Poźniak
NOWA HUTA: CONTESTING THE PAST IN A MODEL SOCIALIST TOWN
University of Pittsburgh Press

Prasa i media

Zakończyła się konferencja „Przywracanie zapomnianej historii”
[dzieje.pl, 2014]

MSZ: wizyta studyjna amerykańskich historyków
[PAP - Centrum prasowe, 2014]

Zapomniana histroia
[Centrum historii miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej, www.lvivcenter.org, 2014]

Organizatorzy:

 

Fundacja Przestrzeni Obywatelskiej i Polityki Społecznej
Fundacja Przestrzeni Obywatelskiej i Polityki Społecznej Polska Akademia Umiejętności Georgetown University
     
Muzeum Historii Polski Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie
     
Ossolineum Sąd Konstytucyjny Republiki Litwy Center for Urban History of East Central Europe
     
Universitas Masarykiana Brunensis University of Pecs Slovak Academy of Sciences

Sponsorzy:

 

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Ministerstwo
Spraw Zagranicznych
Fundacja PZU
     
Bank Zachodni WBK Fundacja Kronenberga Visegrad Fund
     
Ambasada RP w Waszyngtonie Wojewoda Mazowiecki Tołpa
     
   
Prezydent Miasta Krakowa    

Patroni medialni:

 

 
Rzeczpospolita TVP Historia  

Wróć