IX Konferencja 25 maja-7 czerwca 2011 r.

Dziewiąta konferencja była poświęcona historii Niemiec oraz historii niemieckiego i polskiego antysemityzmu. Dyskusje dotyczyły tych fragmentów, które traktują o Europie Środkowej, w tym szczególnie o Polsce. Głównym celem było zwrócenie autorom uwagi na pojawiające się w omawianych książkach błędy rzeczowe oraz przedyskutowanie zagadnień, które z polskiego punktu widzenia wydają się kontrowersyjne lub wątpliwe. Co ważne, cel ten przyświecał zarówno zaproszonym autorom, jak i organizatorom — dzięki czemu dyskusje miały merytoryczny i płynny charakter, choć oczywiście nie obyło się bez polemik, które wszakże są nieodzowną i pożądaną cechą tego typu dyskusji naukowych. Wszystkie omawiane książki są w bieżącym użyciu akademickim w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii jako podręczniki dla kursów uniwersyteckich na poziomie undergraduate i graduale studies.

Omawiane teksty:

  1. Roger Chickering, Imperial Germany and the Great War, 1914-1918, Cambridge University Press
  2. Mary Fulbrook, History of Germany 1918-2008: The Divided Nation, Wiley-Blackwell
  3. William W. Hagen, Ordinary Prussians: Brandenburg Junkers and Villagers 1500-1840, Cambridge University Press
  4. William W. Hagen, German and Polish Anti-Semitism, Cambridge University Press
  5. Matthew Jefferies, Contesting the German Empire 1871-1918, Blackwell
  6. Matthew Jefferies, Imperial Culture in Germany, 1871-1918, Palgrave Macmillan
  7. Jonathan Sperber, The European Revolutions, 1848-1851, Cambridge University Press

Jako pierwsze były dyskutowane podręczniki:. Rogera Chickeringa pt. Imperial Germany and the Great War, 1914-1918 i The European Revolutions 1848-1851 autorstwa Jonathana Sperbera. Obie książki są od lat popularne wśród wykładowców jako przystępne i zwięzłe analizy szerokich zagadnień i cieszą się bardzo dobrą opinią. W ocenie ekspertów, specjalistów od dziewiętnasto- i dwudziestowiecznej historii Niemiec i Europy Środkowej oraz historii historiografii, opinia ta jest w pełni zasłużona. Obie książki reprezentują wysoki poziom merytoryczny, charakteryzują się syntetycznym ujęciem i przystępnym stylem, typowym dla anglosaskiej historiografii akademickiej. Wartą podkreślenia cechą The European Revolutions jest też nacisk na wydarzenia w Europie Wschodniej, w tym na ziemiach polskich zaborów niemieckiego i austriackiego, prezentowanych w ujęciu porównawczym. Można wręcz stwierdzić, że książka jest pod tym względem wyjątkowa na tle innych anglosaskich podręczników.

Kolejna dyskusja dotyczyła zbioru artykułów Williama Hagena pt. German and Polish Anti-Semitism. Artykuł: A potent, devilish mixture of motives: Explanatory strategy and assignment of meaning In Jan Gross’s Nighbours jest niezwykle kompetentnym artykułem recenzyjnym, poświęconym książce J. T. Grossa pt. „Sąsiedzi”, trafnie oceniającym jej zasadnicze tezy, wskazujący na jej zalety i braki. Artykuł: The moral economy of ethnic violence: The Pogrom in Lwow, November 1918 stanowi próbę ukazania innej interpretacji pogromu Żydów we Lwowie w oparciu o analizę mentalności i wzorców zachowań, przekazywanych kolejnym pokoleniom w czasie procesu wychowawczego. Artykuł: Sketch of a book, provisionally entitled „Folk theater under apocalyptic skies: anti-Jewish violence In Poland, 1914-1920 przedstawia koncepcję książki na temat przemocy wobec Żydów w czasie I wojny światowej i po jej zakończeniu. Artykuł: Bolshevism and Jewish magic: Rebbe Szapiro’s Cort Martial and Execution during the Soviet invasion of Poland, 1920 jest próbą ukazania siły antysemickich uprzedzeń ugruntowanych w świadomości polskiego społeczeństwa na początku XX wieku poprzez pryzmat niesprawiedliwego wyroku i egzekucji rabina Szapiro w Płocku w sierpniu 1920 r. Eksperci sugerowali w tych opracowaniach mikrohistorycznych rozszerzyć kontekst sytuacyjny i historyczny w oparciu o teksty polskie i ukraińskie, które rzucają na te kwestie zupełnie inne światło. Ciekawe byłoby porównanie zjawiska tego rodzaju przemocy i jej genezy w całej Europie środkowo-wschodniej i nie tylko w stosunku do Żydów.

Książka Williama Hagena pt.: Ordinary Prussians: Brandenburg Junkers and Villagers, 1500-1840 jest społeczną historią wsi środkowoeuropejskiej oraz gospodarki wiejskiej w tym regionie. Odwołuje się do takich zjawisk jak sytuacja chłopa, jego powinności, opisuje także zmiany, jakie dokonywały się na wsi, w tym kwestie komercjalizacji produkcji rolnej. Jest to tekst, w którym używa się metody mikrohistorycznej, prezentując studium przypadku. Niezwykle ważnym wkładem autora jest pokazanie chłopstwa w innym świetle niż było ono dotychczas przedstawiane, dekonstruując mit chłopstwa pasywnego, biernego, poddanego opresji. Eksperci sugerowali w analizie pozycji chłopstwa rozdzielać aspekty sytuacji prawnej i ekonomicznej. Dyskusje wywołała możliwość przełożenia wyników badań na obraz stosunków społecznoekonomicznych w Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Przykładowe tytuły wydanych książek

Ogólna ocena tekstu pt.: Contesting the German Empire 1871-1918 autorstwa Matthew Jefferiesa jest niezwykle pozytywna, a sugestie ekspertów dotyczyły niektórych elementów interpretacyjnych, na przykład, w ocenie osoby Bismarcka.

Osią książki pt.: Imperial Culture in Germany 1871-1918 Matthew Jefferiesa jest synteza dotycząca kultury niemieckiej po zjednoczeniu Niemiec pod przywództwem Prus w 1871 r., a więc okres tzw. Kaiserreich. Eksperci sugerowali rozszerzenie manuskryptu o historię polityczną Niemiec tego okresu, znaczenie wkładu kulturowego mniejszości narodowych oraz wpływów płynących z Europy Środkowo-Wschodniej, germanizację, „Ostforschung”, relacje polsko-niemieckie. Istotne jest również według ekspertów zrozumienie, iż Prusy nie stanowiły homogenicznego organizmu oraz winno mieć miejsce większe wyeksponowanie stosunku Prus do zamieszkujących te tereny katolików.

Książka pt.: History of Germany 1918-2008: The Divided Nation autorstwa Mary Fulbrook przedstawia dzieje podzielonych Niemiec w XX w., co należy uznać za bardzo dobry i słuszny merytorycznie pomysł. Eksperci zaproponowali podkreślenie niektórych elementów interpretacyjnych na temat najważniejszych wydarzeń w historii Niemiec. Sugerowano też rozszerzyć tekst o stosunki polsko-niemieckie, np. politykę okupacyjną III Rzeszy na terenach Polski i innych okupowanych krajów Europy, zbrodnie niemieckie na narodach okupowanych, w tym eksterminacja narodów słowiańskich, powojenne stosunki polsko-niemieckie.

Zwiedzanie Zamku w Niepołomicach zaskoczyło gości wystawą obrazów, autorstwa włoskich i polskich malarzy, wypożyczonych z Muzeum Czartoryskich w Krakowie. Zgodnie z programem zwiedzono Zamek w Baranowie Sandomierskim, zwany „małym Wawelem”, stanowiący wspaniały przykład polskiego renesansu. Dalszym przykładem gotyku, renesansu i baroku były zabytki Sandomierza. Następnym etapem było zapoznanie gości z zabytkami Zamościa, w tym odrestaurowaną Synagogę, w której mieści się Centrum "Synagoga" — nowoczesny ośrodek kultury, gdzie działa punkt informacji turystycznej i kulturalnej Szlaku Chasydzkiego. Niewątpliwym sukcesem było spotkanie uczestników konferencji z prezydentem Zamościa p. Marcinem Zamoyskim i jego zastępcą p. Tomaszem Kossowskim podczas kolacji wydanej przez Urząd Miasta w Zamościu. Goście byli pod wrażeniem również podczas zwiedzania Muzeum Miasta Gdyni.

Listy od gości:
List Matthew Jefferiesa
List Williama W. Hagena