VIII Konferencja 28 maja–7 czerwca 2010 r.

Obecne spotkanie miało charakter inny niż dotychczasowe. Poprzednie edycje były poświęcone podręcznikom do historii powszechnej oraz podręcznikom do historii powszechnej nowożytnej. Ta edycja była w całości poświęcona amerykańskim i angielskim uniwersyteckim podręcznikom dotyczącym historii Rosji (pod tym tytułem przedstawione są dzieje Rusi Kijowskiej, Monarchii Romanowych, okres sowiecki i współczesna Rosja). Krytyce poddano i zasugerowano istotne zmiany do prawie wszystkich najpopularniejszych podręczników historii Rosji używanych na terenie USA, UK, Kanady i Australii.

Nawet pobieżne zapoznanie się z amerykańską historiografią dotyczącą Rosji wskazuje na przemożny wpływ dawnej rosyjskiej, nowszej sowieckiej i współczesnej historiografii rosyjskiej na historiografię amerykańską i angielską. Gregory Freeze, jeden z naszych gości, współautor i jednocześnie edytor historii Rosji uważa takie uzależnienie od rosyjskiej historiografii za całkowicie powszechne i zrozumiałe. Cytat z Jego listu: „Jak pokazała konferencja, historycy Rosji muszą znać „fakty” dotyczące obszarów granicznych, umieć rozróżniać między tym co polityczne i etniczne, być wrażliwym na znaczenie peryferii (i sąsiadów!) dla wydarzeń wewnątrz Rosji […] historycy Rosji naprawdę potrzebują bliższego zapoznania się ze wschodnioeuropejską, szczególnie polską, szkołą historyczną”.

Omawiane teksty:

  1. Catherine Evtuhov, Portrait of a Russian Province: Economy, Society, and Civilization in Nineteenth-Century Nizhnii Novgorod, University of Pittsburgh Press
  2. Gregory L. Freeze, Russia: A History, Oxford University Press
  3. David Goldfrank, Lindsey Hughes, Catherine Evtuhov, Richard Stites, A History of Russia: Peoples, Legends, Events, Forces, Houghton Mifflin
  4. Geoffrey Hosking, Russia and the Russians: A History, Belknap Press of Harvard University Press
  5. Valerie Kivelson, Joan Neuberger, Picturing Russia: Explorations in Visual Culture, Yale University Press

Jako pierwszy był dyskutowany podręcznik pt.: Russia: A History, edytowany przez jednego z bardziej znanych w USA historyków Rosji Gregory Freeze. Zdumiewa on swoim charakterem; z jednej strony to wprowadzenie — podręcznik do historii Rosji, z drugiej, jest to zbiór różnych opinii i interpretacji na temat Rosji napisany przez wielu autorów. Eksperci zaproponowali edytorowi w znaczącym stopniu rozszerzyć kwestie dotyczące Polski i Rzeczypospolitej, które były ledwie widzialne w tym podręczniku. Autor gorąco podziękował za wszystkie komentarze i w swoim liście podkreślił znaczenie dyskusji dla swojej książki.

Przykładowe tytuły wydanych książek

Tekst autorstwa Davida Goldfranka, Catherine Evtuhov i Richarda Stites’a pt.: A History of Russia: Peoples, Legends, Events, Forces, był częściowo omawiany na konferencji przed rokiem (rozdziały napisane przez Catherine Evtuhov). Tym razem obrady dotyczyły całej książki. Ze względu na śmierć Richarda Stites’a, Catherine Evtuhov i David Goldfrank zostali upoważnieni przez wydawcę do dyskusji o rozdziałach napisanych przez niego. Podręcznik ten, jest zdaniem ekspertów, jednym z najlepszych na rynku amerykańskim. Gorące dyskusje wywołały tematy Rusi Kijowskiej, odrębności kulturowej Rzeczypospolitej od Rosjan, linii Curzona, interpretacji Unii Brzeskiej, „dymitriady”, wojny rosyjsko-polskiej, wyboru Władysława na cara Moskwy i pobytu wojsk polskich na Kremlu, poddaństwa chłopstwa rosyjskiego i sytuacji chłopów w Rzeczypospolitej i reszcie Europy Środkowej.

Kolejny tekst to manuskrypt autorstwa Catherine Evtuhov pt.: Portrait of a Russian Province: Economy, Society, and Civilization in Nineteenth-Century Nizhnii Novgorod. Przyjętą przez nią perspektywę analizy rzeczywistości historycznej dziewiętnastowiecznej Rosji z punktu widzenia prowincji eksperci uznali za ciekawą i cenną. Sugestie dotyczyły rozszerzenie niektórych wątków i tez.

Tekst pt.: Russia and the Russians: A History autorstwa Geoffrey’a Hoskinga jest podręcznikiem akademickim będącym od 2001 r. w użyciu na uniwersytetach w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, którego reedycja jest właśnie przygotowywana. Książka reprezentuje wysoki poziom merytoryczny i charakteryzuje się spójną oraz logiczną konstrukcją tekstu. Sugestie ekspertów dotyczyły rozszerzenia kontekstu związanego z Polską i Polakami, zwłaszcza w kontekście wieloetnicznej kompozycji Imperium Rosyjskiego po rozbiorach Rzeczypospolitej. Eksperci poruszyli tematy znaczenia narodowości nierosyjskich w polityce wewnętrznej i zagranicznej Rosji przed 1917 r., np. w odniesieniu do reform lat 60-tych XIX wieku, tzw. reform Stołypinowskich oraz rewolucji 1905 r.

Książka Valerie Kivelson i Joan Neuberger pt.: Picturing Russia: Explorations in Visual Culture jest zbiorem esejów pióra wielu autorów, poruszających zagadnienia z pogranicza historii i antropologii wizualnej. Poprzez pryzmat wybranych artefaktów, dzieł sztuki, ważnych budynków, obrazów filmowych ukazane zostały nie tylko same dzieje Rosji, ale także główne idee, prądy społeczne i wpływy kulturowe. Książka jest kulturową i historyczną mapą dziejów Rosji. Jej znaczenie jest tym większe, iż wybór padł na obiekty mniej znane, przez co lektura odkrywa nowe płaszczyzny rozumienia Rosji zarówno studentom, jak i specjalistom. Dyskusje wywołały kwestie relacji między etnografią a procesem konstruowania narodu (nation-building) na terenach byłych azjatyckich republik ZSRR i dotyczyły przede wszystkim sposobu przedstawiania pewnych grup etnicznych. Eksperci zasugerowali rozszerzyć niektóre wątki: dominacja ideologii w życiu codziennym znajdująca wyraz w strukturze miasta sowieckiego, dyskurs oporu grup zdominowanych (subaltern discourse).

Listy od gości:
List Gregory`ego L. Freeze`a