XIV Konferencja 12-28 czerwca 2016 r.

Konferencja została objęta honorowym patronatem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy.

Biorąc pod uwagę dziesięcioletnie doświadczenie w realizacji projektu i przeprowadzone już czternaście konferencji oraz wysoki poziom merytorycznych dyskusji gości z ekspertami, możemy stwierdzić, że “odzyskujemy” dla Polski należne jej miejsce w wielkich procesach i zdarzeniach dziejowych. Rozszerzanie kontaktów z poważnymi wydawcami monopolizującymi naukowy rynek wydawniczy i kontrolującymi edycję akademickich podręczników, pozwala naszemu projektowi nie tylko na wprowadzanie korzystnych dla Polski zmian, ale coraz bardziej dostrzegalne powiększanie się liczby książek prezentujących nasze spojrzenie na historię i geopolitykę.

Pragniemy podkreślić, że osiągnięcia projektu docenił dr Jarosław Gowin, Wicepremier i Minister Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, który zaszczycił uczestników wizytą w czasie obrad w pierwszym dniu Konferencji. Podczas swojego wystąpienia, oprócz podkreślenia wagi projektu dla rozpowszechniania naszej historii w świecie, szczególną uwagę poświęcił wydawcom książek polskich historyków w zagranicznych wydawnictwach.

Omawiane teksty:

  1. Gershon Bacon, The Jews of Modern Poland, 1772-2000, University of California Press
  2. Wilson Bell, Stalin's Gulag at War: Forced Labour, Mass Death, and Soviet Victory in the Second World War, University of Toronto Press
  3. Serhiy Bilenky, Imperial Urbanism in the Borderlands: Kyiv, 1800-1905, University of Toronto Press
  4. Siobhan Doucette, Books Are Weapons: The Polish Opposition Press and the Overthrow of Communism, University of Pittsburgh Press
  5. Arpad Klimo, Remembering Cold Days: The 1942 Massacre of Novi Sad and Hungarian Politics and Society, 1942-1989, University of Pittsburgh Press
  6. Anna Muller, If the Walls Could Speak: Inside a Women's Prison in Communist Poland, Oxford University Press
  7. Felicia Rosu, Elective Monarchy in Transylvania and Poland-Lithuania, 1569-1587, Oxford University Press (UK)
  8. Kathleen Smith, Moscow 1956: The Silenced Spring, Harvard University Press
  9. John C. Swanson, Tangible Belonging: Negotiating Germanness in Twentieth-Century Hungary, University of Pittsburgh Press
  10. Lynne Viola, Stalinist Perpetrators on Trial: Scenes from the Great Terror in Soviet Ukraine, Oxford University Press
  11. Joshua Cole, Carol Symes, Western Civilizations: Their History & Their Culture, W.W. Norton

Przykładowe tytuły wydanych książek

Western Civilizations, jest to akademicki podręcznik wykorzystywany przez wszystkie najlepsze anglojęzyczne uniwersytety na całym świecie. Do przeprowadzenia radykalnej zmiany podręcznika, koniecznej po upadku Związku Radzieckiego i powiększeniu się Unii Europejskiej, zaczęto wprowadzać drugą część Europy: środkowo-wschodnią. Dyskusje nad przygotowywanym przez nich nowym tekstem zaczęły się w roku 2013. Autorzy postanowili diametralnie zmienić poprzedni układ książki, wprowadzając do niego pomijane uprzednio kraje millenijnej starej Europy, a więc Polskę, Węgry, Czechy i inne kraje naszego regionu. Uwzględnili więc obszary rozciągające się pomiędzy Bałtykiem a Adriatykiem i przywrócili właściwe miejsce znaczeniu polsko-litewskiego państwa.

Podczas dyskusji nad manuskryptem Felicii Rosu pt. Elective Monarchy in Transylvania and Poland-Lithuania, 1569-1587 eksperci przeprowadzili długą i wnikliwą analizę tego ważnego dla poszerzania wiedzy o Rzeczypospolitej manuskryptu. Wszyscy eksperci wyrazili zadowolenie z faktu, że niezwykle istotne ustalenia autorki, oparte na długich studiach archiwalnych i świetnej znajomości literatury, wzbogacą wiedzę na temat Polski, Węgier i całej Europy środkowo-wschodniej. Sugestie dotyczyły głównie uzupełnień bibliograficznych.

Eksperci przeprowadzili poważną i długotrwałą analizę pracy Anny Muller pt. If the Walls Could Speak: Inside a Women's Prison in Communist Poland, poświęconej politycznym więźniarkom na terenie Polski w okresie 1945-1956. Książka na pewno będzie postrzegana jako istotne poszerzenie wiedzy o czasach stalinowskiego terroru, ale też jego ważny element, dotyczący gender studies. Praca ma międzydyscyplinarny charakter, w której obok psychologii dominujące miejsce odgrywają antropologia i historia. Eksperci zasugerowali rozszerzenie kwestii dotyczących sytuacji politycznej  w latach 1945-1947, wskazania na różnice pomiędzy pierwszym stalinowskim okresem 1944-1953, a okresem 1953-1956.

Manuskrypt Siobhan Doucette pt. Books Are Weapons: The Polish Opposition Press and the Overthrow of Communism został przygotowany na podstawie pracy doktorskiej autorki. Książka zdobyła uznanie i pochwały ekspertów, ale jednocześnie odbyła się ożywiona dyskusja i propozycje dodatkowych uściśleń i wyjaśnień. Książka ta ma odmienne znaczenie dla czytelnika polskiego i odmienne dla amerykańskiego. Książka pokazuje ogrom zaangażowania społecznego w podziemny ruch wydawniczy. Czytelnik nie ma wątpliwości, że nie ma do czynienia z rozproszonymi grupkami młodych zapaleńców, lecz z ruchem, który po kilku latach wylał się na światło dzienne jako 10-cio milionowy ruch Solidarność. Obrady zaszczycił obecnością Wojciech Fałkowski, działacz opozycji i podziemnego ruchu wydawniczego, obecnie Wiceminister Ministerstwa Obrony Narodowej. Wcześniej zadeklarował wizytę Minister Antoni Macierewicz, ale ze względu na inne obowiązki nie mógł przybyć na obrady.

Izraelski uczony Gershon Bacon postawił przed sobą niełatwe zadanie napisania syntetycznej pistorii polskich Żydów w okresie 1772-2000: The Jews of Modern Poland, 1772-2000. Charakter tej pracy, zupełne novum na anglojęzycznym i polskim rynku księgarskim, został z należytymi pochwałami podkreślony przez ekspertów. Bardzo ciekawa była dyskusja na temat pojęcia „Żydzi polscy” z przypomnieniem polskich korzeni wszystkich Żydów rosyjskich. Na zakończenie Gershon Bacon bardzo gorąco podziękował swoim recenzentom za uwagi, która na pewno poważnie wpłyną na ostateczny kształt jego syntezy.

Monografia Arpada Klimo pt. Remembering Cold Days: The 1942 Massacre of Novi Sad and Hungarian Politics and Society, 1942-1989 może służyć jako wzór poprawnej metody zarówno badania, jak i przedstawiania „incydentów” wynikających z nienawiści rasowej lub etnicznej. Autor na podstawie pracowitej kwerendy przedstawił masakrę ludności serbskiej i żydowskiej w Nowym Sadzie w styczniu 1942 roku przez stacjonującą tam żandarmerię, okoliczności śledztwa przeciwko inicjatorom zbrodni oraz analizę miejsca tej masakry w narodowej świadomości. Ciekawe uwagi dotyczące potrzeby porównawczego traktowania tych zagadnień zostały zgłoszone przez ekspertów z Węgier i Polski. Zasugerowano wprowadzenie dodatkowych uściśleń dotyczących okresu drugiej wojny światowej i przedstawienia sporu Belgrad-Budapeszt, zagadnień pamięci. Książka będzie służyć amerykańskim studentom jako najlepsze kompendium historii Węgier XX wieku.

Książka Serhija Bilenky’ego pt. Imperial Urbanism in the Borderlands: Kyiv, 1800-1905, imponuje chronologicznym rozmachem, źródłową podstawą, szerokim tłem porównawczym i nowatorskim potraktowaniem przedmiotu. Procesy miejskiej modernizacji dostarczają nam poczucia uniwersalno europejskiego i jednocześnie imperialnego charakteru dokonywanych zmian. Zmiany demograficzne, społeczne, językowe i polityczne ułatwiają autorowi analizę zmian mentalności mieszkańców Kijowa i wskazanie na początki nowoczesnej myśli ukraińskiej narodowości. Eksperci zainicjowali dyskusję na temat stosowania określenia „Ukraińcy” od początku XIX,  roli polskich środowisk w dziejach Kijowa. Zasugerowano rozpoczęcie książki od roku 1793, drugiego rozbioru Polski. Odpowiadając recenzentom, autor wyraził wdzięczność za istotne uwagi, które przyrzekał uwzględnić z swojej pracy.

Praca Johna Swansona pt. Tangible Belonging: Negotiating Germaneness in Twentieth-Century Hungary koncentruje się na niemieckiej mniejszości na Węgrzech na tle porównawczym, lub raczej z porównaniami do Polski i innych krajów wyszehradzkich. Autor skoncentrował badania na losach mniejszości szwabskiej na terenach wokół Pécs, podlegających niezależnej od nich polityce i zmianom technologicznym i ideowym. Obserwacje i szersze analizy autora będą miały wpływ na dalsze badania tego tematu na terenach Europy środkowo-wschodniej.

Praca Wilsona Bella pt. Stalin’s Gulag at War: Forced Labour, Mass Death, and Soviet Victory in the Second World War pokazuję udział Gułagu w zwycięstwie nad hitlerowskim nazizmem. Książka koncentruje się na gułagach zachodniej Syberii, ale wnioski z niej skłaniają autora do szerokich uogólnień. Książka, co podkreślili wszyscy recenzenci, oparta jest na wielkim materiale badawczym. Eksperci sugerowali pokazać związek między gwałtownym wzrostem więźniów Gułagu w latach 1940-1941, a sowiecką agresją oraz rozszerzyć koło etniczne więźniów o Polaków, z których wyszły później armie Andersa i Berlinga. Gorąca dyskusja dotyczyła kwestii modernistycznych wysiłków Stalina. Wilson Bell gorąco podziękował za uwagi i obiecał je uczciwie wykorzystać.

Lynn Viola, autorka tekstu Stalinist Perpetrators on Trial: Scenes from the Great Terror in Soviet Ukraine, należy do grona najwybitniejszych sowietologów Ameryki Północnej. Nie traktuje jako zadania potępianie systemu i jego twórców, wodzów i wykonawców, lecz badanie zachodzących zjawisk z naciskiem na analizę przyczyn i skutków. Eksperci bardzo wysoko ocenili pracę autorki, sugestie dotyczyły kwestii mniejszości polskiej w ZSRR i traktowania spraw polskich.

Intensywne dyskusje z recenzentami miała Kathleen Smith, autorka manuskryptu pt. Moscow 1956: The Silenced Spring. Jest to świetnie dająca się czytać historia jednego roku, skupiająca się na kulturze, psychologii i codziennym życiu. Książka oddaje atmosferę i klimat momentu destalinizacji. Eksperci sugerowali zwrócenie uwagi na kwestie oceny wydarzeń przez rosyjskich dysydentów, a przeważającą część “normalnego” społeczeństwa oraz rozszerzyć pracę o wyjaśnienia dotyczące przepaści między opisywaną propagandą tamtych dni, a stanem faktycznym. Najpoważniejszy spór wystąpił o samego Chruszczowa.

W trakcie Konferencji goście zwiedzili w Czerwińsku romański Klasztor i świątynię z początku XII wieku, siedzibę Zakonu Salezjanów z bardzo cennymi romańskimi i późniejszymi dziełami rzemiosła artystycznego. Goście podczas poczęstunku przez Przeora Klasztoru i Proboszcza Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia, ks. Łukasza Mastalerza, kontynuowali z nim rozmowę o historii tego miejsca i jego znaczenia w historii Polski. Dwudniowa wizyta w Płocku umożliwiła gościom poznanie tego tak ważnego w historii Polski miasta. Ksiądz Kanonik Stefan Cegłowski, Proboszcz Katedry, jednocześnie historyk sztuki z wielkim zaangażowaniem oprowadził gości po Katedrze i Muzeum Diecezjalnym. Odwiedziliśmy również Muzeum Żydów Mazowieckich (dawną Synagogę), Małachowiankę — najstarszą szkołę w Polsce, założoną w XII wieku. Goście odwiedzili Płockie Towarzystwo Naukowe oraz Bibliotekę im. Zielińskich, gdzie udostępniono najstarsze starodruki będące w zasobach Biblioteki. Na Węgrzech, nasz stały ekspert, Endre Sashalmi, zapewnił gościom zwiedzanie miasta i okolic, jednego z najstarszych miast węgierskich, z uniwersytetem powstałym w XIV wieku oraz innych wielu zabytków.

Listy od gości:
List Fojciecha Fałkowskiego