XV Konferencja 09-24 czerwca 2017 r.

Konferencja została objęta honorowym patronatem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy.

Naukowcy — eksperci, którzy chętnie przyłączają się do prac Recovering, stają się promotorami polskiej polityki historycznej. Dzięki wysokiemu poziomowi dyskusji i ich opiniom są wprowadzane zmiany w mających ukazać się książkach. Ich osobiste zaangażowanie w dyskusjach, rozmowach w czasie wspólnych wizyt w muzeach, zamkach, kościołach czy synagogach, skutecznie zmieniają stereotypy, z którymi nasi goście przyjechali do Polski. Ten właśnie “wolny czas” naszych ekspertów ma szczególną wagę. Autorzy słuchają, uczą się Polski, poznają polskich kolegów, zaczynają inaczej postrzegać nas i naszą historię i kulturę. Pamiętają Wersal, Eskurial (hiszp. Real Monasterio de San Lorenzo de El Escorial) i Pałac Zimowy, ale nagle zachwycają się Wawelem. Tak, nie siedzą godzinami na wykładach, ale poznają Polskę, jej pomniki historii i wyjeżdżają inni, niż przyjechali, a są zdolni i uczą w bardzo dobrych uniwersytetach. Uczą tych, którzy będą elitą.

Dzięki pomocy i zaangażowaniu Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa (PGNiG), informacje o projekcie ukazały się w licznych programach radiowych, telewizyjnych i na najpopularniejszych portalach internetowych, mających miliony czytelników w kraju i za granicą. PGNiG we współpracy z naszą Fundacją opracowało tekst Broszury, podsumowującej nasze dotychczasowe działania. Koszty publikacji Broszury w językach polskim i angielskim sfinansowało PGNiG. Broszura w języku angielskim była rozpowszechniana podczas III Kongresu Zagranicznych Badaczy Dziejów Polski, który odbył się w dniach 11-14 października w Krakowie.

Patronami i partnerami medialnymi projektu byli: wSieci, wSieci Historii, TVP Info i PAP. Przeprowadzone wywiady z uczestnikami, zarówno zagranicznymi jak i organizatorami, pokazały wagę projektu w rozpowszechnianiu historii Polski i regionu Europy Środkowej w świecie oraz rolę seminarium w zmianie wizerunku naszego kraju za granicą.

Omawiane teksty:

  • Gabor Agoston, The Ottomans in Europe, Princeton University Press
  • Fritz Bartel, The Privatization of the Cold War: Oil, Finance, and the Fall of Communism, Harvard University Press
  • Jadwiga Biskupska, Edge of Destruction: Warsaw Intelligentsia under Nazi Occupation, 1939-1944, Oxford University Press
  • R. Chris Davis, Hungarian Religion, Romanian Blood: A Minority's Struggle for National Belonging, 1920-1945, University of Wisconsin
    Press
  • Karin Friedrich, The Other Prussia: Royal Prussia, Poland and Liberty, 1569-1772, Verlag Ferdinand Schöningh
  • Mark von Hagen, Wars, Revolutions, Peace Talks and the Politics of National Self-Determination: Ukraine and Its Borderlands, University of Pittsburgh Press
  • Erik Jones et al., Europe Today: A Twenty-first Century Introduction, Rowman & Littlefield
  • Anna Krakus, No End in Sight: Polish Cinema in the Late Socialist Period, University of Pittsburgh Press
  • Rita Krueger, Maria Theresa: A Dynastic Life, Oxford University Press
  • John McNeill, History of the World, W.W. Norton
  • Anna Procyk, Young Europe and the Birth of Modern Nationalism in the Slavic World, University of Toronto Press
  • Alexander Prusin, Gabriel Finder, Justice behind the Iron Curtain: Nazis on Trial in Communist Poland, University of Toronto Press
  • Magda Teter, Blood and Paper: European Diplomacy and Cultural Knowledge in the Aftermath of Anti-Jewish Libels, Harvard University Press
  • Leslie Waters, Borders on the Move: Identity Politics and Territorial Change in the Hungarian-Slovak Borderland, University of Rochester Press

Przykładowe tytuły wydanych książek

Licząca ponad tysiąc stron Historia Świata, pióra światowej sławy uczonego Johna McNeilla, może na wiele lat stać się najważniejszym podręcznikiem poszukiwanym przez setki tysięcy studiującej młodzieży. Historia świata jest obowiązkowym przedmiotem dla wszystkich studentów w USA, nic więc dziwnego, że ucieszyła nas prośba autora o włączenie jego manuskryptu do listy dyskutowanych prac. Jego wcześniejsza książka była również przedmiotem dyskusji w naszym projekcie. Nasz kraj i jego historia nie są mu więc obce. Autor podziękował ekspertom za niezwykle cenne uwagi: liczne uzupełnienia i korekty.

Gabor Agoston, znany „ottomanista”, przedstawił nową pracę pt: The Ottomans in Europe. Zakres chronologiczny obejmuje okres od XIII do XVIII wieku i obszar wielkiego, leżącego na trzech kontynentach imperium, które odegrało znaczącą rolą w naszej historii i narodowej mitologii oraz kulturze (orientalizm sarmacki). Polska Korona i Wielkie Księstwo Litewskie, a następnie Rzeczpospolita odgrywają w podręczniku znaczącą rolę.

Dyskusja nad Europe Today miała ciekawy przebieg, gdyż  Erik Jones, znany ekspert spraw międzynarodowych poprosił ekspertów o radę, jak zmienić tematyczny układ redagowanej przez siebie książki (poprzednia edycja podręcznika była dyskutowana w projekcie w 2014 roku). Rosyjskie zajęcie Krymu i agresywne działania w Donbasie, Brexit, narastający populizm i eurosceptycyzm, ostre spory w UE zmuszają do refleksji i nowej oceny europejskiego stanu rzeczy. Eksperci proponowali wprowadzenie nowego rozdziału poświęconego Ukrainie oraz zmian w rozdziale poświęconym Rosji tak, aby czytelnicy mieli do czynienia z bardziej realistycznym obrazem Rosji Putina.

Magda Teter w manuskrypcie pt. Blood and Paper: European Diplomacy and Cultural Knowledge in the Aftermath of Anti-Jewish Libels analizuje wielowiekową „politykę” Kościoła Katolickiego wobec oskarżeń Żydów o mordy rytualne. Przedstawia też żydowskie próby obrony przed tymi zarzutami, odwołania Żydów do papieży oraz próby znalezienia ochrony u świeckich lub kościelnych władz lokalnych. Chronologiczny i geograficzny zasięg pracy, jak i obszerna baza źródłowa, do której dotarła autorka, wymagały głębokiej dyskusji.

Praca Anna Procyk pt. Young Europe and the Birth of Modern Nationalism in the Slavic World jest istotnym novum nie tylko ze względu na innowacyjność tematu, ale podkreślanie przez ukraińskiego historyka wielkich zasług polskich radykalnych demokratów w budzeniu narodowego ruchu ukraińskiego w latach trzydziestych i czterdziestych XIX wieku. Wszyscy eksperci do tej pracy uznali jej walory. Autorka nie unika sugestii, że polska pomoc w otwieraniu Ukrainie drogi do Europy trwa po dziś dzień i jest niezwykle istotna. Jej zdaniem, przeciwnikami polsko-ukraińskiej współpracy i dotarciu Ukrainy do UE jest od wieków Moskwa.

Monografia Rity Krueger pt. Maria Theresa: A Dynastic Life, przedstawiająca długie lata panowania Marii Teresy, spotkała się z dużym zainteresowaniem historyków polskich i z Węgier, natomiast ze względów finansowych zabrakło ekspertów z Czech i Austrii. Uwagi ekspertów koncentrowały się na propozycjach poprawek dotyczących zasad legalizmu konstytucyjnego na terenie monarchii węgierskiej i praw stanowych w Czechach, zdarzeń z terenów Polski, wsparcia oświeceniowej religijności. Uważano, że należy też bardziej wyjaśnić istotę zatargów Marii Teresy z córkami i jej odpowiedzialności za wychowanie i wykształcenie swoich dzieci.

Mark von Hagen bardzo zainteresował książką pt. Wars, Revolutions, Peace Talks and the Politics of National Self-Determination: Ukraine and Its Borderlands polskich ekspertów. Autor przedstawiając fakty, rewolucję i próby budowy nowych państw w okresie 1914-1922, uwzględniał opinie i działania Kijowa, Warszawy, Wilna i Mińska, a nie jak zwykła to czynić zachodnia historiografia: Moskwy, Berlina i Wiednia. Sugestie ekspertów dotyczyły oceny pogromów i aktów przemocy wobec Żydów, Legionów Polskich, polityki Piłsudskiego wobec Niemiec i Austrii, a także sytuacji w okupowanej przez Niemców Warszawie.

Zdaniem naszych ekspertów Fritz Bartel napisał jedną z najlepszych książek wyjaśniających procesy systemowej transformacji zapoczątkowanej w okresie zimnej wojny, a zakończonej w latach 90 (The Privatization of the Cold War: Oil, Finance, and the Fall of Communism). Wielkim sukcesem autora jest wskazanie i analiza czynników ekonomicznych, które doprowadziły do upadku komunizmu w krajach bloku sowieckiego i w Kraju Rad. Eksperci zaproponowali rozszerzyć tekst o polskie materiały archiwalne i ofiarowali pomoc w poznaniu innych znakomitych znawców przedmiotu.

W trakcie naszego seminarium omówiliśmy dwie przygotowywane do publikacji książki dotyczące stosunków węgiersko-rumuńskich i węgiersko-słowackich. Dyskusja nad tymi tekstami miała mieć miejsce na Węgrzech przy udziale węgierskich specjalistów, ale została ona odwołana przez Węgierską Akademię Nauki. Dyskusje odbyły się w Polsce, ponieważ nie chcieliśmy zawieść blisko współpracujących z nami edytorów i odwołać ich oraz autorów.

Prof. Chris Davies w manuskrypcie pt. Hungarian Religion, Romanian Blood: A Minority's Struggle for National Belonging, 1920-1945 przedstawił losy Csangos — katolickiej ludności pochodzenia węgierskiego żyjącej od wczesnego średniowiecza w Mołdawii. W czasie II Wojny Światowej Rumunia i Węgry próbowały przesiedlić tę węgierską grupę na tereny położone w pobliżu Nowego Sadu, a więc „oczyszczone” z wymordowanych Żydów i Serbów.

Manuskrypt pt. Borders on the Move: Identity Politics and Territorial Change in the Hungarian-Slovak Borderland autorstwa prof. Leslie Waters jest poświęcony przesunięciom granicy węgiersko-słowackiej w okresie od I Wojny Światowej do lat kończących II Wojnę Światową. Eksperci zaproponowali rozszerzyć książkę o „słowacką” wersję wydarzeń.

Książka Karin Friedrich pt. The Other Prussia: Prussia, Poland and Liberty, 1569-1772 w naszej tegorocznej konferencji to przykład realizowania polityki historycznej Polski. W porozumieniu z Igorem Kąkolewskim, naszym stałym ekspertem w projekcie, zastępcą dyrektora Centrum Badań Historycznych PAN w Berlinie, postanowiliśmy rozszerzyć współpracę o udział wydawcy niemieckiego. Współpracę rozpoczęliśmy od publikacji książki dotyczącej historii polsko-niemieckiej, która po kilkunastu latach od pierwszej publikacji w Cambridge, ma zostać wydana w języku niemieckim. Książka zakwestionowała zarówno niemieckie jak i polskie wersje historii Prus Królewskich. Autorka dokonała wielkiego przełomu w historiografii, ale jej praca dotychczas nie weszła w główny nurt historiografii niemieckiej. Wpłynęła na wąskie grono badaczy zajmujących się “Wschodem”, lecz jest nadal nieznana historykom Niemiec. Zważywszy więc na wartość tej pracy, eksperci zwrócili uwagę na niezbędność jej wydania po niemiecku.

Wszyscy eksperci wyrazili przekonanie, że Alexander Prusin i Gabriel Finder napisali ciekawą i opartą na obszernym materiale źródłowym syntetyczną pracę pozwalającą oceniać praworządność powojennych polskich sądów prowadzących rozprawy przeciwko nazistowskim zbrodniarzom (Justice behind the Iron Curtain: Nazis on Trial in Communist Poland). Sugestie ekspertów dotyczyły kwestii antysemityzmu i oceny masakry w Kielcach (1946), zajść w Krakowie i innych miastach oraz interpretacji rządów w przedwojennej Polsce, legalności rządu na uchodźctwie i charakteru Armii Krajowej.

Podczas dyskusji nad manuskryptem pt.: No End in Sight: Polish Cinema in the Late Socialist Period, autorstwa Anny Krakus, eksperci uznali go za nowatorski i bardzo ciekawy, zasugerowali rozszerzenie polityczno-społecznego tła oraz historycznego zaplecza, szczególnie istotnego dla obcojęzycznych czytelników. Jadwiga Biskupska w pracy pt.: Edge of Destruction: Warsaw Intelligentsia under Nazi Occupation, 1939-1944 porusza wciąż zaniedbany w historiografii temat. Autorka zebrała obszerny materiał o okresie niemieckiej okupacji Polski. Eksperci zasugerowali rozszerzyć niektóre rozdziały pracy oraz poświęcić uwagę definicji inteligencji jako grupy.