XVI Konferencja 08-23 czerwca 2018 r.

W 2018 roku XVI Konferencja otrzymała patronaty:
Patronat Narodowy Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy w Stulecie Odzyskania Niepodległości;
Patronat Honorowy Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego Jarosława Gowina;
Patronat Honorowy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Głównym organizatorem ze strony polskiej jest Fundacja Przestrzeni Obywatelskiej i Polityki Społecznej. Koordynatorami ze strony amerykańskiej są prof. prof.: Andrzej Kamiński: pomysłodawca i patron konferencji od początku jej istnienia i James Collins z Uniwersytetu Georgetown, John Merriman z Uniwersytetu Yale oraz dyrektor Peter Kracht z University of Pittsburgh Press.

Donorzy i partnerzy konferencji: Polska Fundacja Narodowa, Fundacja PGNiG, Departament Historii — Georgetown University, Instytut Adama Mickiewicza, Muzeum Historii Polski, Polska Akademia Umiejętności, Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego.

Obrady przeprowadzono w Krakowie i w Warszawie; ponadto nasi goście mieli możliwość zwiedzania zabytków: w Krakowie i Warszawie oraz: Muzeum Auschwitz-Birkenau, Zamek w Łańcucie i Synagoga, Muzeum im. Rodziny Ulmów w Markowej, zabytki Sandomierza, Radomia, Zakroczymia oraz Muzeum i Cmentarz Palmiry.

Dzięki życzliwości i zaangażowaniu Fundacji PGNiG, obrady odbyły się również w siedzibie PGNiG, gdzie goście mieli możliwość zwiedzania Muzeum Gazownictwa. Gości powitał Piotr Woźniak — Prezes PGNiG, wręczając uczestnikom specjalnie przygotowane na tę okazję ryngrafy w stulecie odzyskania niepodległości Polski. Jedną sesję, na zaproszenie Profesora Wojciecha Fałkowskiego — Dyrektora Zamku Królewskiego — przeprowadzono na Zamku w Sali Matejkowskiej. Po zakończeniu obrad, goście zwiedzili Zamek Królewski.

Polska Fundacja Narodowa obdarowała gości pięknym albumem pt.: Święty Jan Paweł II i Jego Europa, wydanym w trzech językach. Szczególnie prof. James Felak, autor dyskutowanego podczas Seminarium manuskryptu: Pielgrzymki Jana Pawła II w Polsce, 1979 do 1991 był poruszony i wdzięczny za tak wspaniały prezent.

Goście spotkali się również z Dyrektorem Zamku Królewskiego prof. Wojciechem Fałkowskim, z Dyrektorem Muzeum Historii Polski Robertem Kostro i Wicedyrektorem Instytutu Adama Mickiewicza Michałem Laszczkowskim.

Zwiedzanie najcenniejszych pamiątek historii Polski, stanowiące każdorazowo ważny element projektu, spotyka się niezmiennie z wielkim zainteresowaniem gości.

W czasie tegorocznej edycji przedmiotem obrad było dwanaście manuskryptów, reprezentujących czołowe amerykańskie i kanadyjskie wydawnictwa: Harvard University Press, University of Pittsburgh Press, Oxford University Press, University of Toronto Press, Indiana University Press, McGill-Queen’s University Press, Rowman & Littlefeld i po raz drugi w dziejach projektu wydawnictwo niemieckie: Verlag Ferdinand Schöningh.

W obradach wzięli udział autorzy i redaktorzy omawianych książek oraz 33 ekspertów, reprezentujących czołowe polskie instytucje naukowe, po dwóch naukowców z Niemiec i Ukrainy oraz jeden z Węgier. Dyskusje prowadzili prof. prof. Andrzej Kamiński, John Merriman oraz Adam Kożuchowski.

Zanim przejdziemy do szczegółowego omówienia przebiegu obrad, należy pokrótce przypomnieć charakter naszej konferencji w kontekście wieloletniego funkcjonowania. Jest to unikalna inicjatywa w skali nie tylko polskiego doświadczenia akademickiego, stwarzająca możliwość dyskusji nad ukończonymi, bądź też będącymi w trakcie opracowywania, manuskryptami książek z zakresu humanistyki, z nieustającym naciskiem na nauki historyczne, oraz podręcznikami akademickimi — przed ich publikacją, a najczęściej przed oddaniem do recenzji wydawniczych. Jest to jedyna w swoim rodzaju okazja do konfrontacji rezultatu własnej pracy badawczo-pisarskiej dla autorów akademickich z wiodącymi ekspertami w ich dziedzinie — nieoceniona korzyść z punktu widzenia jakości finalnego produktu ich pracy, jakim jest książka, której już po publikacji poprawić nie można. Innymi słowy, zaproszeni autorzy i wydawcy mają w trakcie konferencji okazję usłyszeć uwagi: propozycje zmian i korekt oraz wprowadzenie istotnych dla tekstów uzupełnień. Dzięki udziałowi w konferencji autorzy mają możliwość uniknąć błędów i potknięć, a także wzbogacić swoje książki o wątki i odniesienia, które  w ich tekstach zostały pominięte.

Formułę tę od lat doceniają i  szanują czołowi wydawcy na rynku amerykańskim, kanadyjskim, brytyjskim i ostatnio także niemieckim, współpracując z organizatorami konferencji.

Z drugiej strony nasza inicjatywa — która z punktu widzenia autorów i wydawców może się wydawać formą bezzwrotnej i w pewnym sensie bezcennej pomocy — niesie też wymierne, choć trudno mierzalne (jak to z natury rzeczy dzieje się w naukach humanistycznych) korzyści dla strony polskiej. Są to korzyści dwojakiego rodzaju:

Po pierwsze, jest to przedsięwzięcie wpisujące się w szeroko rozumianą politykę historyczną i starania o wizerunek Polski za granicą. Wymiana naukowa w humanistyce, a zwłaszcza między Polską a USA, ma w stosunku do innych dziedzin nauki charakter dość ograniczony. Uczeni, którzy w ramach naszej inicjatywy odwiedzają Polskę i zapoznają się z jej dorobkiem naukowym, stanowią istotny odsetek wszystkich tych, którzy w ogóle to czynią — zwłaszcza że naszymi gośćmi nie są badacze początkujący, ale profesorowie lub co najmniej doktorzy, a znaczna ich część w zasadzie nie zajmuje się Polską ani nawet Europą Środkową i gdyby nie konferencja, ich wiedza na ten temat ograniczałaby się do informacji z literatury przedmiotu, zwłaszcza opierania się o źródła naszych sąsiadów: Niemiec i Rosji — co sprawia, że przyjmowana jest interpretacja historii naszego obszaru przedstawianej przez te kraje. Jeśli chodzi o przedstawicieli wydawnictw, mających decydujący wpływ na tematykę i jakość tych publikacji — nie ma innej inicjatywy kierującej ich zainteresowania oraz prowadzoną politykę wydawniczą na sprawy polskie. Poza częścią merytoryczną uczestnicy mają zawsze okazję do zwiedzania zabytków, muzeów itp., oraz spotkań z naszymi sponsorami i patronami, co ma duże znaczenie przynajmniej w przypadku tych uczestników, którzy odwiedzają Polskę po raz pierwszy, właśnie z powodu uczestnictwa w naszej konferencji.

Długofalowym skutkiem konferencji jest więc wzrost zainteresowania i wiedzy o Europie Środkowej, a zwłaszcza o Polsce, jej historii i kulturze, wśród autorów anglojęzycznych — a tym samym ich uczniów i czytelników. Jak już zaznaczono, ma to szczególne znaczenie w przypadku książek, których tematyka nie wiąże się stricte z Polską i regionem w sposób oczywisty (np. podręczników do dziejów Europy, tzw. cywilizacji zachodniej lub świata), w których nasz region w tradycyjnym piśmiennictwie anglojęzycznym bywał i jest marginalizowany lub wręcz pomijany. Biorąc pod uwagę nasz dwunastoletni dorobek, żadna inna inicjatywa akademicka nie dba o wzrost wiedzy o Polsce i zainteresowania nią w sposób równie konsekwentny. Liczba czytelników dyskutowanych przez nas książek waha się od setek tysięcy do milionów — które oddziałują na krąg specjalistów i funkcjonują dłużej w obiegu naukowym.

Po drugie, również dla wielu z naszych ekspertów, konferencja jest okazją do zapoznania się z warsztatem zachodnich kolegów i ich sposobem „pracy”, a także pogłębiania międzynarodowych kontaktów — z uczonymi oraz, co nie mniej ważne, z wydawcami. Zaowocowało to szeregiem publikacji w USA polskich autorów/ekspertów w projekcie, co także wydatnie przyczynia się do realizacji długofalowego celu konferencji. Raz jeszcze podkreślmy, że sfera ta stanowi jeśli nie słabość (jak chcą niektórzy), to przynajmniej przedmiot kontrowersji na temat polskiej humanistyki — znajdujący odbicie w dyskusjach na temat parametryzacji nauki oraz miejsca nauk humanistycznych w polityce Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz innych instytucji. Przezwyciężenie tego problemu musi z natury rzeczy stanowić żmudny, wieloletni (jeśli nie wielopokoleniowy) proces — nasza inicjatywa, nieustannie borykająca się z trudnościami wynikającymi z odmiennych tradycji pisania, a nawet dyskusji o historii i naukach pokrewnych w Polsce i świecie anglojęzycznym, stanowi istotny krok w tym kierunku.

Omawiane teksty:

  1. Eliyana Adler (Pennsylvania State University), Exile and Survival: Polish Jewish Refugees in the Soviet Union During World War II, Harvard University Press
  2. Vanya Bellinger (US Army War College), Von Clausewitz’s Last Campaign: Cholera, the Campaign of 1831, and the Lessons Never Written Down, Oxford University Press
  3. Eunice Blavascunas (Whitman College), Of Forests and Time: An Ethnography of the Bialowieza Forest, Indiana University Press
  4. James Felak (University of Washington), John Paul II’s Pilgrimages to Poland, 1979 to 1991, University of Pittsburgh Press
  5. Maciej Górny (Polish Academy of Sciences), Science embattled: Eastern European Intellectuals and the Great War, Verlag Ferdinand Schöningh
  6. Łukasz Krzyżanowski (Freie Universität Berlin), Ghost Citizens: Jewish Return to a Postwar City, Harvard University Press
  7. Catherine McKenna (Georgetown University), Liberty’s Double Edged Sword: The Liberum Veto and the Destruction of the Polish-Lithuanian Commonwealth, University of Pittsburgh Press
  8. Jaroslaw Piekalkiewicz (Kansas University – retired), Dance with Death: A Holistic View of Saving Polish Jews During the Holocaust, Rowman & Littlefield
  9. Tatyana Tairova (St. Petersburg State University), Ivan Mazepa and the Russian Empire, McGill-Queen's University Press
  10. Iryna Vushko (Hunter College), The Lost Fatherland: Europeans between Empire and Nation States, 1867-1939, Oxford University Press
  11. Andriy Zayarnyuk (University of Winnipeg), Switching Tracks: Lviv Railway Terminal’s Journey Through the Twentieth Century, University of Toronto Press
  12. Joshua Zimmerman (Yeshiva University), Piłsudski: History of a Life, Biography of a Nation, Harvard University Press

Dyskusje przedstawiamy w porządku chronologicznym obrad:

Dyskusja nad tekstem Andriy’a Zayaranyuka pt.: Switching Tracks: Lviv Railway Terminl’s Journey Through the Twentieth Century. Eksperci: prof. prof. Spasimir Domaradzki, Yaroslav Hrytsak, Maciej Janowski, John Merriman.
Książka jest monografią dziejów dworca kolejowego we Lwowie jako „okna” przez które lwowianie kontaktowali się ze światem i przez które spoglądamy na dzieje miasta i jego mieszkańców w perspektywie mikro-historycznej. Wpisuje się ona, między innymi, w szerszy trend studiów nad zjawiskiem modernizacji w kontekście innowacji technicznych i ich społecznego funkcjonowania. Głównym bohaterem jest w zasadzie miasto — a dworzec tą jego częścią, w której w pewnym sensie „wyraźniej” widać najistotniejsze wydarzenia z jego historii w realnej przestrzeni. Dworzec był widomą oznaką modernizacji miasta w chwili powstania, później zaś sceną, na której rozgrywały się „w miniaturze” sztandarowe procesy z dziejów Galicji: wyjazd emigrantów do Ameryki, żołnierzy na front w 1914 roku, deportacja ludności żydowskiej po zajęciu miasta przez Niemców w 1941 r. itp. Eksperci jednoznacznie uznali ten tekst kanadyjsko-ukraińskiego badacza za oryginalny i nowatorski.

Dyskusja nad tekstem Iryny Vushko pt.: Lost Fatherland: Europeans between Empire and Nation States 1867 – 1967. Eksperci prof. prof.: Spasimir Domaradzki, Rigels Halili, Maciej Janowski, Adam Kożuchowski.
Książka jest nadzwyczaj ambitną próbą zbiorowej biografii przeszło dwudziestu działaczy politycznych, których kariery rozpoczęły się w monarchii habsburskiej, a skończyły po 1918 roku w tzw. krajach sukcesyjnych monarchii: Ukraińców, Polaków, Czechów, Austriaków, Włochów i Słoweńców. Dotyczy ona zatem kwestii takich jak relacje między narodową i polityczną lojalnością, adaptacja do nowych warunków, ciągłość politycznych tradycji i mentalności pomimo zmian 1918 roku, i w końcu dostosowania własnych wspomnień i tożsamości do nowej sytuacji. Zwraca uwagę ambitna konstrukcja książki i rzadkie umiejętności językowe autorki, która wykorzystuje źródła w dziewięciu językach. Dyskusja z ekspertami dotyczyła nacjonalizmu w Austro-Węgrzech oraz tożsamości narodowej przed 1918 rokiem.

Dyskusja nad tekstem Tatiany Tairovej pt.: Ivan Mazepa and the Russian Empire. Eksperci: prof. prof. Maciej Janowski, Dariusz Kołodziejczyk, Endre Sashalmi, Oleksij Sokyrko.
Książka rosyjskiej badaczki jest próbą przybliżenia anglojęzycznemu czytelnikowi biografii kozackiego przywódcy Iwana Mazepy, postaci kluczowej w ukraińskiej historiografii i świadomości historycznej. Eksperci sugerowali rozszerzenie bibliografii o prace w języku polskim i angielskim oraz dodanie dodatkowego rozdziału — wprowadzenia czytelnika w zagadnienia stosunków politycznych na Kozaczyźnie w XVII wieku.

Dyskusja nad tekstem Joshuy Zimmermana pt.: Piłsudski: History of a Life, Biography of a Nation. Eksperci: prof. prof.: Yaroslav Hrytsak, Adam Kożuchowski, Daria Lipińska-Nałęcz, Marek Wierzbicki.
Książka Joshuy Zimmermana pomyślana została jako pierwsza od półwiecza amerykańska biografia Józefa Piłsudskiego. Co oczywiste, w przypadku Piłsudskiego — jednego z kilku Polaków w historii, których życie opisane zostało z największą szczegółowością — nie chodzi o oryginalne, oparte na nieznanych materiałach źródłowych, ale o możliwie popularne ujęcie zgodne ze standardami akademickiej biografistyki, przybliżające tę emblematyczną dla historii Polski postać współczesnemu czytelnikowi. Oryginalnym wkładem autora, który należy podkreślić, jest nacisk na kontakty i stosunek Piłsudskiego do niepolskich narodowości zamieszkujących ziemie byłej Rzeczypospolitej, czemu poświęca wiele uwagi w swej książce, przede wszystkim Żydów. Będzie to z pewnością eksponowany aspekt książki, warunkujący zarazem jednoznacznie pozytywny stosunek autora do bohatera książki.

Dyskusja nad tekstaem: Eliyany Adler pt.: Exile and Survival: Polish Jewish Refugees in the Soviet Union During World War II. Eksperci: prof. prof. Grzegorz Berendt, Łukasz Kamiński, Bożena Szaynok.
Książka Eliyany Adler opowiada losy żydowskich zesłańców oraz wychodźców w Związku Radzieckim, ofiar sowieckich deportacji — które paradoksalnie przyczyniły się do ocalenia przed jeszcze groźniejszym losem Żydów pod okupacją niemiecką. Jest ona, między innymi, skierowana właśnie do potomków owych ocalałych w czasie wojny, żyjących dziś w różnych częściach świata, często w Ameryce. W przeciwieństwie do ofiar Holokaustu i ofiar sowieckich represji, losy ich przodków nie zostały dotąd opowiedziane. Jak zwracali uwagę eksperci, temat jest de facto nieznany również w Polsce i warto byłoby rozważyć publikację choćby części tekstu również w języku polskim, co sugerował jeden z ekspertów. Autorka była szczególnie otwarta na uwagi ekspertów, jako że manuskrypt nie został jeszcze ukończony. Zwrócono uwagę na szereg kwestii szczegółowych: podobieństwa między losem polskich i żydowskich zesłańców, żydowskie ofiary mordu katyńskiego, problem przymusowego nadawania obywatelstwa mieszkańcom ziem zajętych przez ZSRR w 1939 roku oraz stosunków etnicznych i politycznych na tych terenach.

Dyskusja nad książką Łukasza Krzyżanowskiego pt: Ghost Citizens: Jewish Return to a Postwar City. Eksperci: prof. prof. Grzegorz Berendt, Łukasz Kamiński, Krzysztof Persak, Bożena Szaynok.
Książka Łukasza Krzyżanowskiego, która miała swoje polskie wydanie w 2016 roku i spotkała się z przychylnym przyjęciem, zbierając wiele nagród i wyróżnień, opowiada losy Żydów radomskich, którzy przetrwali okupację i ujawnili się, bądź powrócili do swojego miasta po usunięciu niemieckich okupantów — usiłując odnaleźć się w powojennej rzeczywistości, odtworzyć zręby żydowskiej wspólnoty religijno-kulturowej, a także odzyskać utracone majątki. Dyskusja skoncentrowała się wokół kwestii prezentacji tematu w sposób jasny i zrozumiały dla czytelnika amerykańskiego, a zarazem z uwzględnieniem niezbędnego kontekstu, dotyczącego realiów czasów II wojny, czyli wziąć pod uwagę, zarówno stosunki polsko-żydowskie w czasie wojny, jak i po wojnie  i kwestię restytucji utraconego majątku.

Dyskusja nad książką Catherine McKenna pt.: Liberty’s Double Edged Sword: The Liberum Veto and the Destruction of the Polish-Lithuanian Commonwealth. Eksperci: prof. prof. Igor Kąkolewski, Dariusz Makiłła, Gerald M. Mara, John Merriman, Edward Opaliński, Wacław Uruszczak.
W swojej książce Catherine McKenna podjęła próbę przybliżenia amerykańskiemu czytelnikowi, a przede wszystkim studentom, problemu funkcjonowania liberum veto na tle całości ustroju dawnej Rzeczypospolitej. Jej ambicją było ukazanie zasady jednomyślności jako jedno z rozwiązań towarzyszących formowaniu się ustroju demokratycznego, w epoce, gdy udział obywateli w sprawowaniu władzy i prawodawstwie był wciąż zagadnieniem problematycznym, inspirującym konkretne praktyki polityczne na bazie interesów określonych grup politycznych, ale także konkurencyjnych modeli polityki, wykuwającym się w żmudnym procesie docierania poszczególnych elementów ustroju. Autorka podąża śladem wielu wybitnych polskich badaczy problemu, między innymi Władysława Konopczyńskiego. Warto podkreślić, że odrzuca ona utartą tezę o patologicznym charakterze liberum veto, oraz że jedynym remedium miało być zwiększenie prerogatyw królewskich. Postrzega ją raczej jako prawdziwie demokratyczny postulat, podkreślając projekty reform wychodzące spośród samej szlachty i sejmu. Praca nie jest jeszcze ukończona — szereg sugestii ze strony polskich ekspertów została zatem przyjęta ze szczególną otwartością i życzliwością. Kwestią żywo dyskutowaną były zagadnienia związane z możliwie klarownym i zrozumiałym przybliżeniem amerykańskim czytelnikom tych odległych — geograficznie, kulturowo, językowo i czasowo — problemów, a więc terminologia i zakres ewentualnych uproszczeń, a także analogii zagranicznych.

Dyskusja nad książką Vanyi Bellinger pt.: Von Clausewitz’s Last Campaign: Cholera, the Campaign of 1831, and the Lessons Never Written Down. Eksperci: prof. prof. Anna Barańska, Wolfgang Eckart, Jacek Jędrysiak, Adam Kożuchowski.
Vanya Bellinger wykłada teorię i historię sztuki wojennej wyższym oficerom armii amerykańskiej. Szczególnym autorytetem w tej specjalności cieszy się postać Karla von Clausewitza, autora dzieła O wojnie — mimo że jest to klasyk, którym zajmowało się już wiele pokoleń badaczy, Bellinger zdołała zrobić na tym polu oryginalne odkrycie, wprowadzając do obiegu naukowego korespondencję Clausewitza z jego żoną Marie. Obecna książka Bellinger dotyczy mało znanego, a zarazem ostatniego epizodu z życia sławnego generała: jego działań jako szefa sztabu tzw. armii obserwacyjnej, stacjonującej nad granicą Królestwa Polskiego w czasie powstania listopadowego — w celu izolowania powstania, a być może nawet ingerencji w jego przebieg, a potem głównie jako kordon sanitarny przeciw epidemii cholery, która w tym roku przez Rosję dotarła z Azji do Europy. Było to nietypowe wyzwanie dla słynnego stratega, który zresztą zmarł w wyniku epidemii — zarazem szczególnie ciekawe dla teoretyków wojskowości, dotyczące roli wojska w czasie pokoju. Autorka z entuzjazmem przyjęła szereg uwag ze strony polskich ekspertów dotyczących wojny polsko-rosyjskiej lat 1830-31 oraz zagadnień położenia ludności polskiej pod zaborami, a zwłaszcza w Prusach — a więc kontekstu politycznego działań armii pruskiej w 1831 roku, w tym planów ewentualnej interwencji w Królestwie Polskim.

Dyskusja nad tekstem Jarosława Piekałkiewicza pt.: Dance with Death: A Holistic View of Saving Polish Jews During the Holocaust. Eksperci: prof. prof. Grzegorz Berendt, Krzysztof Łazarski, Sebastian Rejak, Marek Wierzbicki.
Autor podjął próbę syntetycznego ujęcia skomplikowanej i kontrowersyjnej kwestii stosunków polsko-żydowskich w czasie II wojny światowej, a zwłaszcza pomocy dla Żydów ze strony ludności polskiej. Warto podkreślić, że autor nie jest historykiem, lecz świadkiem zaangażowanym w wydarzenia. Jako nastolatek brał udział podczas wojny w konspiracji w szeregu przedsięwzięć: od nielegalnego nauczania, po walkę w powstaniu warszawskim — po którym trafił do niemieckiej niewoli i doczekał wyzwolenia z rąk żołnierzy amerykańskich, w wyniku czego po wojnie znalazł się na Zachodzie. W swojej książce łączy więc punkt widzenia uczonego, korzystającego z jakże obfitej literatury, i czerpiącego z własnej pamięci uczestnika wydarzeń.

Dyskusja nad tekstem Jamesa Felaka pt.: John Paul II’s Pilgrimages to Poland, 1979 to 1991. Eksperci: prof. prof. Grzegorz Dobroczyński SJ, Łukasz Kamiński, Krzysztof Łazarski, Andrzej Nowak.
Książka Jamesa Felaka rekonstruuje społeczne, polityczne aspekty pielgrzymek Jana Pawła II do Polski w okresie komunistycznym — oraz pierwszej pielgrzymki po upadku komunizmu. Dyskusja, która wzbudziła najżywsze zainteresowanie autora i jego redaktora dotyczyła przede wszystkim kontekstu i interpretacji poszczególnych wypowiedzi Papieża z pielgrzymek w okresie PRL w kontekście ówczesnej sytuacji politycznej: co Papież mógł powiedzieć, aby nie doprowadzić do zadrażnień z władzą i w jakim stopniu musiał liczyć się z jej wymogami. Tym bardziej dotyczyło to ostatniej omawianej pielgrzymki Papieża z 1991 roku oraz odczytania jego ówczesnego przesłania do wiernych w kontekście ideowo-politycznych sporów tamtych lat.

Dyskusja nad tekstem Macieja Górnego pt.: Science embattled: Eastern European Intellectuals and the Great War. Eksperci: prof. prof. Wolfgang Eckart, Rigels Halili, Michael Műller, Aleksander Posern-Zieliński.
Książka Macieja Górnego ukazała się po polsku cztery lata temu jako „Wielka Wojna uczonych”, zwracając uwagę wielu specjalistów. Jest to zasadniczo interdyscyplinarne studium z dziejów nauki: przede wszystkim geografii, antropologii i psychologii społecznej, w czasach przed, w trakcie i tuż po I wojnie światowej — obejmujące całą Europę Środkową i część Bałkanów. Wydawnictwo Ferdinand Schöningh podjęło się przybliżenia książki międzynarodowej publiczności i zwróciło do organizatorów konferencji z prośbą o jej omówienie na zasadach przyjętych w dotychczasowej praktyce naszego przedsięwzięcia. Eksperci zgłosili listę postulatów dotyczących kwestii, które należałoby lub można by uwzględnić z korzyścią dla książki, a także szeregu pozycji z nowszej literatury przedmiotu. Jak podkreślili eksperci, książka jest oryginalną próbą przełamania stereotypowego postrzegania Europy Środkowej jako regionu rządzącego się „odmiennymi prawami” i tradycjami intelektualnymi: autor umiejętnie pokazuje, że politycznie zmotywowana działalność środkowoeuropejskich uczonych z początku XX wieku inspirowana była tradycjami oraz konwencjami (np. dotyczącymi tzw. charakterologii narodowej) dominującymi także na Zachodzie: w naukowym dyskursie niemieckim, francuskim i brytyjskim.

Dyskusja nad książką Eunice Blavascunas pt.: Of Forests and Time: An Ethnography of the Bialowieza Forest. Eksperci: prof. prof. Michał Buchowski, Rigels Halili, Maciej Janowski, Tomasz Zarycki.
Książka Eunice Blavascunas jest antropologicznym studium postaw, mentalności i sposobów życia mieszkańców Puszczy Białowieskiej oraz ludzi z nią związanych: pracowników Parku Narodowego i ekologów — miłośników przyrody. Książka stanowi pokłosie przeszło dwudziestu lat obserwacji, studiów, wywiadów i nagrań, prowadzonych przez autorkę w kilkuletnich odstępach. Jej ambicją było uchwycenie wpływu specyficznego środowiska przyrodniczego w połączeniu z szeregiem innych czynników: oddziaływaniem granicy i strefy przygranicznej, Parku Narodowego i polityki ochrony przyrody oraz gospodarki leśnej, a wreszcie historii i szczególnej symbolicznej aury-symboliki puszczy, cieszącej się sławą jedynego już w Europie pierwotnego kompleksu leśnego. Uzupełnieniem książki jest szereg półprofesjonalnych filmów, dokumentujących wrażenia autorki z kolejnych pobytów oraz jej rozmowy z respondentami. Uznanie ekspertów znalazł przede wszystkim dystans autorki wobec skonfliktowanych ze sobą ideologicznych interpretacji zachodzących w Białowieży procesów oraz motywowanych ideologią strategii radzenia sobie z nimi. Sugerowano uwzględnienie kontekstu historycznego oraz odniesienia do polskiej kultury i tradycji w ogólności.

Podsumowując, podobnie do poprzednich konferencji, wciąż jest widoczny wpływ wrogich nam historiografii oraz skutki rozbiorowego i sowieckiego wymazywania Polski z europejskich i światowych dziejów.

Przebieg tegorocznej edycji konferencji oceniamy jako bardzo efektywny: wszyscy eksperci wystąpili z obszernymi merytorycznymi uwagami i sugestiami. Mimo że w wielu przypadkach były one krytyczne, spotkały się ze zrozumieniem i życzliwością autorów i redaktorów jako konstruktywne i pomocne.

Poddanie wnikliwej i merytorycznej krytyce omawianych tekstów i przygotowanie jak najlepszych pod względem naukowym książek do publikacji, przyczynia się do zwiększenia wiedzy o Polsce, jej historii i kulturze, jednocześnie uwrażliwia autorów i wydawców na polski i środkowoeuropejski punkt widzenia przeszłości i teraźniejszości.

Wieloletnia współpraca z wydawnictwami, biorącymi udział w konferencji, upewnia nas, że autorzy będą zobligowani potraktować poważnie krytykę i sugestie ekspertów, a zakres wprowadzanych przez nich zmian będzie satysfakcjonujący. Jesteśmy przekonani, że i tym razem konferencja przyczyni się do znaczącej poprawy jakości omawianych tekstów oraz realizacji jej długofalowych celów, jakimi są regularny wzrost wiedzy o Polsce i zainteresowania nią pośród zachodnich czytelników, a także weryfikacja wielu obiegowych opinii i stereotypów.

Dodajmy również, że autorzy i wydawcy, podobnie do poprzednich konferencji, gorąco i szczerze dziękowali ekspertom za ich wnikliwe uwagi oraz zgłaszane poprawki i uzupełnienia. Z doświadczenia wiemy, że tego rodzaju słowa nie są tylko grzecznościowe, ale zapowiadają wprowadzenie treści korzystnych dla wizerunku Polski w świecie.