XVIII Konferencja/Seminarium Naukowe pt.: „Przywracanie zapomnianej historii. Wyobrażenia o Europie Środkowo-Wschodniej w anglojęzycznych podręcznikach akademickich”

Dodano: 16.06.2020 r.

XVIII Konferencja/Seminarium Naukowe pt. Przywracanie zapomnianej historii. Wyobrażenia o Europie Środkowo-Wschodniej w anglojęzycznych podręcznikach akademickich i monografiach (angielski tytuł: Recovering Forgotten History. The Image of East-Central Europe in English-Language Academic Textbooks and Monographs) zaplanowana jest na koniec lipca – początek sierpnia 2020 roku. Ze względu na obecną sytuację epidemiologiczną, obrady zostaną przeprowadzone online przy pomocy serwisu ZOOM.

Donorzy i partnerzy konferencji: Polska Fundacja Narodowa, Departament Historii — Georgetown University, Muzeum Historii Polski, Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego, Polska Akademia Umiejętności.

W obradach udział weźmie dziewięcioro autorów, sześcioro redaktorów — przedstawicieli wydawnictw. Podobnie do lat poprzednich, reprezentowane będą czołowe wydawnictwa amerykańskie i kanadyjskie: Harvard University Press, Oxford University Press, Ohio University Press, University of Toronto Press, McGill-Queen’s University Press i Academic Studies Press.

Manuskrypty, które będą dyskutowane podczas tegorocznej konferencji, przedstawiają szeroki zakres tematów — co pokazuje rosnące zainteresowanie problematyką Polski i regionu Europy Środkowo-Wschodniej w USA i Kanadzie.

Szczegółowy program konferencji znajduje się pod linkiem.

Poniżej umieszczamy krótkie opisy treści poszczególnych manuskryptów.

1. Yakov Feygin, Building a Ruin: Cold War Economics and the Politics of Reform in the Post-Stalin USSR, Harvard University Press

Autor jest naukowcem w Bergruen Institute w Los Angeles i specjalizuje się w historii gospodarczej Związku Sowieckiego. Zgłoszony do dyskusji manuskrypt jest nowatorską próbą analizy sowieckich projektów reformy gospodarczej w okresie po 1953 roku. W centrum narracji znajduje się przedstawienie transformacji zmilitaryzowanej przez Stalina gospodarki w kierunku modelu opartego na konieczności pokojowej rywalizacji z USA w okresie zimnej wojny. Drugim wątkiem jest rola ekonomistów z tzw. bloku socjalistycznego, w szczególności z Polski, jako pośredników w dyskusji sowieckich „aparatczyków” z zachodnimi ekonomistami. Udział ekspertów z Polski w omówieniu manuskryptu umożliwi podkreślenie polskiego głosu w dyskusji nad powojenną historią gospodarczą.

2. Faith Hillis, Utopia's Discontents Tsarist Émigrés and the Making of Modern Politics, Oxford University Press

Książka Faith Hillis (The University of Chicago) jest pierwszą w języku angielskim historią dziewiętnastowiecznej emigracji politycznej z Imperium Rosyjskiego, która na skutek represji caratu znalazła schronienie w Europie Zachodniej. Emigracja ta nie była jednolita pod względem narodowościowym: składała się nie tylko z Rosjan, lecz również z Polaków, Ukraińców i Żydów. Reprezentowała także różne nurty ideowo-polityczne: od liberalno-demokratycznych po radykalne, ze szczególnym znaczeniem anarchistów i komunistów (np. Lenin). Analizując historię tej różnorodnej pod względem doświadczeń i narodowości społeczności emigracyjne, autorka przedstawia genealogię dwudziestowiecznych stylów uprawiania polityki oraz początki bolszewickiego modelu państwa totalitarnego.

3. Volodymyr Kravchenko, Ukraine and Russian in Search of Different Pasts, McGill-Queen's University Press

Książka Volodymyra Kravchenki (byłego dyrektora Canadian Institute of Ukrainian Studies) jest podsumowaniem jego wieloletnich studiów nad stosunkami ukraińsko-rosyjskimi i ich obrazem w historiografii i literaturze obu krajów. Podejmuje ona m.in. kwestię źródeł ideologii wielkoruskiej w kontrze do dominującego obecnie w Rosji oraz w tzw. studiach imperialnych poglądu, według którego ideologia ta została ukształtowana w XIX stuleciu. Autor dowodzi, że jej narodzin należy dopatrywać się znacznie wcześniej, co rzutuje także na jego interpretację funkcji i charakteru tej ideologii. Ukraiński spór z Rosją o historię dawną i współczesną jest intelektualnym echem walki o suwerenność współczesnej Ukrainy. Od XIV wieku Lwów, Halicz i Drohobycz, jako Regnum Russiae, podlegały władzy polskich królów. Od Unii Lubelskiej aż do rozbiorów, dzieje Ukrainy są nierozdzielnie złączone z dziejami Polski. Wszelki spor o spor o dziedzictwo Jagiellonów i opór wobec Imperium Rosyjskiego nie powinien odbywać się bez naszego udziału. Z punktu widzenia Polski będzie ważne podkreślenie roli Polaków jako „emisariuszy” sprawy ukraińskiej na forum europejskim. Jako najbardziej stanowczy i niebezpieczny wróg Imperium Rosyjskiego na przestrzeni XIX wieku, polski ruch narodowy inspirował separatystyczne i niepodległościowe aspiracje Ukraińców, rozbijając tym samym jedność państwa carów. 

4. Ken Moss, The Unchosen People, Harvard University Press

Ken Moss (Johns Hopkins University), autor m.in. Jewish Renaissance in the Russian Revolution, jest uznanym specjalistą w dziedzinie historii Żydów w Europie Środkowej i Wschodniej. Zgłoszony do dyskusji manuskrypt jest syntetycznym ujęciem myśli i praktyki społeczno-politycznej polskich Żydów w obliczu wielkiego kryzysu lat trzydziestych i narastania tendencji faszystowskich, autorytarnych i antysemickich w międzywojennej Europie. Autor kładzie nacisk na środowiska syjonistyczne i perspektywę migracji do Izraela w obliczu polityki brytyjskiej i polskiej.

5. Anna Muller, Restlessness and a Search for Home: Tonia Lechtman’s Story, Ohio University Press

Anna Muller (University of Michigan-Dearborn), autorka omawianego w jednej z poprzednich edycji projektu studium o więźniarkach politycznych okresu stalinowskiego, powraca z biografią jednej z nich: łódzkiej Żydówki, polskiej patriotki, socjalistki i ofiary komunistycznych represji. Książka jest biografią postaci niejednoznacznej, której los nie szczędził osobistych tragedii i ideowych rozczarowań. Autorka śledzi jej losy: dzieciństwo w Łodzi, emigrację do Palestyny, udział w hiszpańskiej wojnie domowej, okupację hitlerowską we Francji i Szwajcarii, powrót do Polski i wieloletni pobyt w komunistycznym więzieniu, a w konsekwencji powtórną emigrację do Izraela.

6. Olena Palko (author and editor), Making Ukraine: Negotiating, Contesting and Drawing the Borders in the 20th Century, McGill-Queen’s University Press

Książka pod redakcją Oleny Palko (University of London) stanowi zbiór 12 esejów omawiających historię kształtowania granic Ukrainy na przestrzeni XX wieku. Autorami poszczególnych tekstów są ukraińscy, polscy i rumuńscy uczeni przedstawiający tworzenie ukraińskiego terytorium w szerokim kontekście historii dyplomacji i myśli politycznej. Osobne miejsce zajmuje w opowieści analiza kształtowania się granicy polsko-ukraińskiej i towarzysząca jej dyskusja polityków oraz intelektualistów. Autorzy zwracają uwagę na historyczne uwarunkowania współczesnych konfliktów międzynarodowych i rolę pogranicza dla ukraińskiego i wschodnioeuropejskiego krajobrazu kulturowego.

7. Cristina Plamadeala, Under the Magnifying Glass of the Securitate, University of Toronto Press

Zgłoszona do dyskusji praca jest pierwszym w języku angielskim studium na temat działań, organizacji i metod osławionej rumuńskiej policji politycznej Securitate, jako fundamentu funkcjonowania ustroju komunistycznego w Rumunii w epoce dyktatury Ceauşescu (1965–1989). Autorka omawia działalność operacyjną służb wobec ruchu opozycyjnego, mechanizmy werbowania tajnych współpracowników wśród prominentnych opozycjonistów, którzy obecnie są wysoko postawionymi urzędnikami państwowymi. Dyskusja nad manuskryptem umożliwia wprowadzenie do szerszej debaty porównawczej perspektywy polskiej: m.in. roli służb bezpieczeństwa w czasach komunistycznych i kontrowersji związanych z lustracją po 1989 roku.

8. Endre Sashalmi, Understanding Russian Perceptions of Power: Notions of Power and State in Russia in European Perspective, 1462-1725, Academic Studies Press

Endre Sashalmi (University of Pecs) jest znanym specjalistą w dziedzinie wczesnej historii państwa moskiewskiego (XV–XVIII w.), należy także do stałych ekspertów w naszym projekcie. Książka doszukuje się przyczyn wzrostu potęgi Rosji nie tylko w jej politycznej ideologii, ale także w powszechnie akceptowanej przez społeczeństwo rosyjskie afirmacji potężnego państwa jako najwyższej wartości. Ta teza pozwala autorowi na snucie porównań pomiędzy skutecznością retoryki Putina i jego XV–XVIII-wiecznymi poprzednikami. Autor koncentruje się na rosyjskiej filozofii politycznej, oderwanej od struktur społecznych i od trudnej dla Moskwy rywalizacji z „litewskim gromadzeniem ziem ruskich” oraz z ideą jagiellońską przynoszącą na tereny Białorusi i Ukrainy parlamentaryzm, zasady samorządu powiatów i miast. Europeizacja terenów dawnej Rusi Kijowskiej, rozwój szkolnictwa podkreślanego naukowym prestiżem Akademii Kijowsko-Mohylańskiej schodzi zdecydowanie na drugi plan. Dla nas jest bardzo istotnym wskazać autorowi i wydawcy na wprowadzenie do książki dodatkowego miejsca pokazującego europejskie alternatywy, z którymi walczyła i do dziś walczy moskiewsko-rosyjska ideologia i codzienna polityka. 

9. Joshua Zimmerman, Piłsudski: History of a Life, Biography of a Nation, Harvard University Press

Autor jest profesorem Yeshiva University i badaczem polskiego podziemia niepodległościowego pod okupacją niemiecką oraz stosunków polsko-żydowskich w okresie II wojny światowej. Zgłoszony do dyskusji tekst jest pierwszą akademicką biografią marszałka Józefa Piłsudskiego, która dla anglosaskiego świata naukowego będzie stanowić wykładnię losów tej emblematycznej dla dziejów Polski postaci. Pierwsza część książki, doprowadzona do 1902 roku, została omówiona podczas konferencji w 2018 roku. W tegorocznej edycji projektu dyskusji zostanie przedstawiony dalszy ciąg, poświęcony wojnie polsko-bolszewickiej i przewrotowi majowemu – tematom, które są zafałszowane szczególnie w zachodniej debacie naukowej.